Haalbaarheid versus noodzaak

VjG-commentaar: symposium Ons Geld in Carré

Terwijl de energietransitie alle aandacht trekt worden ongemerkt de geesten ook steeds rijper voor een revolutie in het financiële systeem. Helaas heeft de publicatie van het WRR-rapport Geld en schuld er nog niet toe geleid dat machtsverhoudingen en argumenten eendrachtig in dezelfde richting wijzen. Over de vraag wat te doen confereerde Ons Geld gister in theater Carré.

Toename van giraal geld

In de loop der jaren is de wijze van geldschepping in Nederland steeds verder af komen te staan van wat nodig en maatschappelijk gewenst is. Er is een sterke toename van het aandeel giraal geld in de geldhoeveelheid, publieke opties voor sparen en betalen zijn verdwenen en het bankenlandschap wordt steeds uniformer.

Burgerinitiatief

Dat zegt het rapport Geld en schuld van de WRR dat is opgesteld in opdracht van de Omslag geld en Schuldminister van Financiën, op verzoek van de Tweede Kamer. Dit gebeurde bij een Kamerdebat dat plaatsvond toen het burgerinitiatief Ons Geld, met een pleidooi voor publieke geldschepping, meer dan 120.000 handtekeningen had gekregen. De WRR heeft tot taak de regering gevraagd en ongevraagd te adviseren en het kabinet heeft de plicht om te reageren op de adviezen.

Hoge schuldenniveaus

Op het podium van Carré schetsten Arnoud Boot en Josta de Hoog van de WRR wat de belangrijkste problemen zijn. In Nederland zijn schuldenniveaus van particulieren opvallend hoog, daarnaast vertoont de waarde van kredieten sterke fluctuaties. Dit zorgt er mede voor dat het herstel van een eventuele crisis veel langer duurt dan in omringende landen. Banken worden steeds commerciëler en tegelijk zijn de publieke gevolgen van hun handelen steeds groter. als gevolg daarvan is het publieke belang van geldschepping onvoldoende gediend, terwijl banken een grote rol spelen bij het betaalverkeer en het verstrekken van leningen.

Boot en De Hoog, WRR

Arnoud Boot en Josta de Hoog van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid: “Onderzoek nodig naar de haalbaarheid van een publieke betaalbank.”

Meer diversiteit

“Dat schuldengroei nog steeds fiscaal gestimuleerd wordt is heel ernstig voor de stabiliteit van ons financiële systeem”, aldus Boot. “Daarom moet de schuldengroei getemd worden en we bevelen aan onderzoek te doen naar de haalbaarheid van een publieke betaalbank.” Verder moet Nederland beter worden voorbereid op en volgende crisis en de financiële sector moet meer diversiteit krijgen. Dit laatste wordt niet toegelicht, waarschijnlijk wordt bedoeld dat er meer spelers op de financiële markt komen en dat hun aanbod transparantie vertoont, zodat het vergelijkbaar is. Zo krijgen particulieren en bedrijven die een financiële dienstverlener zoeken meer keuzevrijheid en een sterkere positie.

Digitale portemonnee voor iedereen

Tijdens de bankencrisis werden neoliberale partijen ineens voorstander van overheidsingrijpen, stelde Mahir Alkaya, lid van de Tweede Kamer voor de SP en indiener van de initiatiefnota Veilig sparen en betalen. “U snapt dat alleen machtige bedrijven daarop kunnen rekenen, de burger niet. Banken maken nu al weer miljardenwinst en als het straks misgaat mogen wij de rekening betalen. Wat mij betreft moeten banken failliet kunnen gaan, eigenlijk doe ik dus als socialist een beroep op marktwerking. Iedere inwoner van Nederland krijgt volgens mijn voorstel een digitale portemonnee om betalingen te doen. In het WRR-rapport kunt u lezen dat dit een disciplinerend effect zal hebben op banken zodat ze op een meer verantwoorde wijze zullen opereren.”

Uitsnede panel met Mahir Alkaya, SP

Mahir Alkaya van de SP achter het spreekgestoelte, met aan tafel vlnr: Jacqueline Haarsma van Ons Geld, moderator Antoinette Hertsenberg, Paul Buitink van stichting Full Reserve (Depositobank) en Edgar Wortmann van Ons Geld.

Geduld en empathie

Bij de discussie leek het er soms op dat de deelnemers een verschillende taal spraken. Er was waardering voor Arnoud Boot die op symposia van Ons Geld met veel geduld en empathie zijn inbreng levert. Tegelijk is Boot iemand die oproept tot verantwoordelijkheid als hij vindt dat het idealisme van Ons Geld ontspoort. Terwijl Ons Geld de noodzaak van maatregelen benadrukt, wijst Boot op de haalbaarheid. Het doet denken aan een arts op de afdeling spoedeisende hulp die zegt “Sorry, ik begrijp dat u dringend hulp nodig hebt bij een hartaanval, maar door bezuinigingen zijn we onderbezet en kunnen we niets doen.”

Boban Braspenning met zijn verhaal over het Bankenwezen

Verteller Boban Braspenning over zijn kinderboek Het Bankenwezen.

Vluchtelingenstroom draait om

En op zich is ook het logisch dat Ons Geld protesteert als de WRR stelt dat hyperinflatie geen gevolg is van publieke geldschepping. “Een woord dat voor iedereen een schrikbeeld is staat volkomen ten onrechte in een officieel rapport. Waar was dat voor nodig?!” Het kalme antwoord van Boot: “We moeten alles onderzoeken, dat hoort erbij.” Het is dan wel te hopen dat de WRR ook schrikbeelden benoemt die zouden kunnen optreden als de geldschepping niet in publieke handen komt. Bijvoorbeeld: de vluchtelingenstroom draait om als er geen geldsysteem meer is. Europeanen wagen hun leven door met gammele bootjes de Middellandse Zee over te steken om in Afrika op een stukje land autarkisch te gaan leven.

De Verleiders -uitsnede

Ook toneelgezelschap De Verleiders was aanwezig in Carré.

Geslaagd experiment

De uitzonderingspositie die banken hebben gekregen bracht ook nog een overpeinzing teweeg. Gezien het feit dat de sector veel macht krijgt die niet in banen wordt geleid, dat woekerwinsten worden gemaakt door gratis gebruik van een financiële infrastructuur en dat fiasco’s de facto worden afgewend, genieten banken eigenlijk een soort basisinkomen. Omdat dit nu al een aantal jaar duurt is er blijkbaar sprake van een geslaagd experiment. Al kan daar natuurlijk pas echt sprake van zijn als ook andere bedrijven en burgers dat genot toebedeeld krijgen.

Eerdere stukken op Verhuis je Geld over Ons Geld en de WRR:

Publiek -uitsnede

Advertenties

‘Waarom wist ik dat niet?’

Ons Geld confereert over de weg naar een nieuw geldstelsel

DSCI0954 -uitsnede met kleurcorrectieHet financiële systeem wordt nog steeds gekenmerkt door macht, eigenbelang en instabiliteit. Afgezien van een debat in de Tweede Kamer over een burgerinitiatief heeft actiegroep Ons Geld ogenschijnlijk nog weinig bereikt. Over de vraag welke denkbeelden en activiteiten tot hervorming kunnen leiden, belegde de organisatie op 18 juni een symposium in het DeLaMar Theater. Onder leiding van acteur George van Houts kwamen deskundigen en politici aan het woord.

Lily Tomlin Somebody

Boos en radeloos

Initiatiefnemer Luuk de Waal Malefijt van Ons Geld zag in 2002 een documentaire en realiseerde zich de enorme tekortkomingen van het geldstelsel: het is niet democratisch tot stand gekomen, het is niet eerlijk omdat er veel ongelijkheid is en het is niet stabiel. “Ik voelde me boos en radeloos, gelukkig zag ik een poster met een uitspraak van Lily Tomlin die weer perspectief gaf.  Ik stopte met mijn studie en kreeg ruzie bij mijn bijbaan, vanaf dat moment kon ik me volledig toeleggen op het geldsysteem.”

‘Goed dat er monsters zijn’

De weg naar de toekomst doet De Waal denken aan het boek Hero’s Journey van Joseph Campbell. “De scenario’s van veel beroemde films zijn gebaseerd op de verteltechniek die in dit boek wordt behandeld. Daarin bestaat ieder verhaal uit de interactie tussen een hoofdpersoon, een helper, een uitdaging en een beloning. De hoofdpersoon kan een individu zijn, maar ook de samenleving die monster tegenkomt. Het is goed dat er monsters zijn, anders zouden we ons vervelen en kunnen politici geen campagne voeren.”

Financieel geletterd

Ons Geld heeft ook educatieve activiteiten. Naast het bordspel Money Maker (zie het eerdere artikel op deze website) wordt ook materiaal ontwikkeld voor het basis- en voortgezet onderwijs. Jacqueline Haarsma van de organisatie: “Het Nibud stelt dat kinderen onvoldoende financieel geletterd zijn. Wij gaan zorgen dat docenten die hier wat aan willen doen daarvoor de instrumenten krijgen.”

Geld stroomt van arm naar rijk

Spreker Klaas van Egmond (onder meer verbonden aan Sustainable Finance Lab) ging in op de maatschappelijke noodzaak van vernieuwingen in de financiële sector: “Er wordt handel gedreven op basis van waarde, dus is een manier nodig voor het toekennen van waarde. De economie is ondergeschikt geraakt aan dat systeem, in plaats van omgekeerd, en momenteel staan de menselijke waarden daar weer onder. Besluiten worden in toenemende mate genomen op basis van financiële motieven en de bijbehorende machtspositie, waardoor steeds meer geld stroomt van arm naar rijk. Samen met toenemende complexiteit en falend toezicht, is het niet verwonderlijk dat steeds meer grote publieke belangen in private handen komen.”

‘Het kan niet anders’

Wie daar wat aan wil doen krijgt te horen dat het niet anders kan, want de overheid is niet te vertrouwen. Van Egmond: “Toch zijn het private krachten, zoals banken, die het systeem zodanig inrichten dat alle voordeel naar hen gaat. Dat is niet alleen onrechtvaardig en onethisch, het is ook schadelijk voor iedereen. Dit betekent niet dat er geen hoop is. DNB gaat verrassend constructief en open om met vernieuwende inzichten. Ze opereren in de geest van Thorbecke die zomaar uit het niets een democratische grondwet bedacht, op basis van drie principes:

  • mensen hebben rottige eigenschappen
  • dat gaat nog een tijdje zo door
  • we kunnen dit beteugelen.”

Geldschepping vanuit nutsfunctie

In een nieuw geldsysteem is een belangrijke rol weggelegd voor de virtuele euro, aldus Edgar Wortmann van Ons Geld. Dit is een digitale munteenheid die kan worden vergeleken met giraal geld, maar die opeisbaar is zonder dat een bank daar voorwaarden aan kan stellen. Wortmann: “Daarmee combineert de virtuele euro de voordelen van contant geld en bankgeld. Dit geeft de zekerheid dat geldschepping gebeurt vanuit een nutsfunctie met een wettelijke bevoegdheid en gestuurd door maatschappelijke behoefte. Invoering van de virtuele euro in de EU is snel mogelijk door de oprichting van een monetaire autoriteit die onafhankelijk is van particuliere banken en tevens los staat van de centrale bank.”

Wortmann met sheet (1) -uitsnede

Edgar Wortmann: “De virtuele euro combineert de voordelen van contant en bankgeld.”

Drie politici

Tot slot van het symposium was een forumdiscussie. Vertegenwoordigers van veel politieke partijen waren daarvoor uitgenodigd, maar er waren er slechts drie: Paul Tang van de PvdA, Renske Leijten van de SP en Ewald Engelen van de PvdD. Ook Antoinette Hertsenberg van het tv-programma Radar zat in het forum. Zij meldde dat de uitzending Schuldvraag van Radar Extra over de banken een zeldzaam groot aantal inhoudelijk reacties had opgeleverd. “Mensen vroegen verontwaardigd ‘Waarom wist ik dit niet?’ Helaas pakt de overheid het probleem niet bij de oorzaak aan en geeft de journalistiek weinig aandacht aan de standpunten van de diverse partijen.”

Forum met Leijten, Tang, Engelen, Hertsenberg (2).JPG

Het forum met vlnr: Renske Leijten (SP), Paul Tang (PvdA), Ewald Engelen (PvdD) en Antoinette Hertsenberg (Radar TV).

Halfslachtige aanpak

De bijdrage van Tang werd gekenmerkt door emotie. Zonder veel plannen liet hij weten zich te ergeren aan de halfslachtige aanpak van de financiële lobby en zich machteloos te voelen bij het gebrek aan vertrouwen in de overheid. Zo kwam hij heel oprecht over, terwijl hij consistent de genoemde machteloosheid uitstraalde. Hij was dan wel weer de spreker die na afloop het langst bleef napraten voor het toelichten van zijn mening.

Panama Papers

Leijten was vooral eerlijk. “Toen in april 2016 de Panama Papers uitkwamen dacht ik dat de sector eindelijk aangepakt zou worden, maar er is blijkbaar meer macht dan ik dacht in handen van degenen die belang hebben bij het negeren van maatschappelijke problemen. Ik ben nog maar drie maanden met deze materie bezig, dus ik weet er onvoldoende van om een stellige mening te kunnen hebben.”

‘Ze werken niet mee’

Deze laatste uitspraak deed Leijten zelfs twee keer. Dit riep de vraag op of de standpunten van Ons Geld misschien zodanig verschillen van het partijprogramma, dat ze dit niet voor een volle zaal wil toegeven. Daarnaast was ze evenmin vrij van machteloosheid: “De SP doet zijn best, het zijn de andere partijen die niet meewerken. De PVV-motie dat Nederland geen belastingparadijs mag worden genoemd omdat er een functionerend fiscaal systeem bestaat, is daardoor aangenomen.”

‘Falend toezicht’

Engelen was de meest felle forumdeelnemer. “Als de vragen die vandaag worden gesteld tien jaar geleden waren beantwoord, hadden we de financiële crisis kunnen voorkomen. De politiek praat over vluchtelingen, over de staatsschuld en de bedragen waarmee banken uit publiek geld gered moeten worden. Dat is absoluut niet de juiste discussie, het gaat om een economie die wordt aangejaagd door schulden, op basis van wangedrag van bankiers, onder falend toezicht van DNB.”

Vinger aan de pols

Na een dag vol betogen, soms monetair, maatschappelijk of machteloos, blijft de vraag hangen of de verlangde verandering tot stand gaat komen. Is er wat veranderd sinds twee jaar geleden DNB zei dat ze de vinger aan de pols van de geldschepping houden, terwijl de patiënt op de IC thuishoort? Dagvoorzitter Van Houts geeft hoop: “We hebben de voorstelling Door de Bank Genomen ook gespeeld bij DNB, met directeur Knot en commissaris Rinnooy Kan in het publiek. We vroegen na afloop of het verhaal herkenbaar was en het antwoord luidde bevestigend. Toen vroegen we waarom burgers dit niet verteld wordt. Het was lang stil en toen werd gezegd dat het niet de bedoeling was mensen ongerust te maken. Maar ik kan u verzekeren: er is nu meer transparantie.”

=VjG-commentaar

In dit commentaar benoemen we vanuit Verhuis je Geld enkele mogelijkheden die de burger heeft om de politiek en de financiële sector signalen te blijven geven van de gewenste verandering:

  • het verbod op de term belastingparadijs roept de vraag op wie dit handhaaft, wat de sanctie is en waarom artikel 7 van de Grondwet terzijde wordt geschoven. Voor wie zich aan het verbod wil houden kan een alternatieve term handig zijn. Omdat het woord denkbeeldig wordt weggepiept, kan dat alternatief zijn: belastingpiep

    Wordt belastingpiep, het legale alternatief
    voor belastingparadijs?

  • voor burgers en politici geldt: volg altijd je eigen normen, waarden en doelen. Gebruik het gedrag van anderen dus niet als excuus
  • maak bewuste keuzes voor bedrijven die jouw klandizie waard zijn, niet alleen op het gebied van voedsel, vervoer of energie, maar ook bij financiële diensten
  • lees kritisch de media en geef uiting aan je mening in een commentaar en in je berichten op sociale media
  • zorg dat je geïnformeerd blijft over onderwerpen die je relevant vindt, via websites die je vertrouwt. Bij Verhuis je Geld blijven we natuurlijk aanspreekbaar op een zorgvuldige en relevante berichtgeving, evenals de verbonden pagina’s op Facebook en Twitter van Mijn Geld Telt
  • als je je zorgen maakt over de kwaliteit van lucht, water en voedsel, de humaniteit van de zorg of de stabiliteit van het financiële systeem, stem dan niet op een partij die om electorale reden een koppeling maakt tussen moslims, vluchtelingen en misdaad.
Cartoon geld als geld

Cartoon van beeldverslaggever Margreet de Heer.

Naschrift

 

Ook de collega’s van Follow the Money doen verslag van het symposium.

Wat zou Draghi (moeten) doen?

Wat zou jij doen als je Draghi was? Die vraag stond centraal in een symposium van SP en Ons Geld, gisteravond in Den Haag. De ECB-voorzitter kreeg heel wat kritiek, adviezen en suggesties om de oren. En dat terwijl Draghi volgens DNB-directeur Knot wordt geacht helemaal niet naar de politiek te luisteren.

Uitsnede-2 Wortmann en Merkies.jpg

Vlnr Edgar Wortmann (Ons Geld) en Arnold Merkies (SP), op de achtergrond Wim Boonstra (Rabobank) en Dirk Bezemer (RU Groningen).

Te gast in de Kamer

Vooraf hadden de organisatoren al laten weten dat alternatieven moeten worden gevonden voor de koers die Draghi is ingeslagen. Daar wil SP-Kamerlid Arnold Merkies graag met Draghi over praten, hij heeft om die reden het initiatief genomen om hem uit te nodigen in de Tweede Kamer. Hij zou op 8 februari te gast zijn, maar is uitgesteld tot na de verkiezingen.

Paardenmiddel

Tegen de vermanende woorden van Knot, blijft Merkies volharden in de noodzaak van het overleg. “Ik maak me grote zorgen over bubbels die in de economie gecreëerd worden, het beleid heeft alternatieven nodig. ECB kan daaraan bijdragen en ik wil weten wat Draghi weerhoudt om daartoe over te gaan. Geld in de markt pompen is een paardenmiddel dat niet meer werkt.”

Legitieme geldschepping

“We moeten Draghi niet vragen om verantwoorde manieren voor geldschepping te vinden, we moeten zelf met een voorstel komen”, zo zei spreker Edgar Wortmann, medeoprichter van Ons Geld. “Om te zorgen dat het maatschappelijk belang centraal staat mag de instantie die de bevoegdheid krijgt om geld te scheppen geen belang hebben bij het verstrekken van leningen. Als er binnen de bitcoingemeenschap criteria zijn voor legitieme geldschepping, kan dat in de monetaire wereld ook.”

Verleidelijk

Ook Wim Boonstra van de Rabobank behoorde tot de sprekers. In vergelijking met zijn optreden bij Sustainable Finance Lab in november optreden bij Sustainable Finance Lab in november was hij heel relativerend en creatief. “Het is nu eenmaal heel verleidelijk voor een overheid om aan geldschepping te doen door de geldpers te laten draaien, als de kostprijs van een biljet een paar dubbeltjes is en de waarde honderd euro.”

Cadeautjes in verkiezingstijd

In tegenstelling tot Knot vindt Boonstra dat de politiek wel degelijk eKasgeld -uitsnede2.jpgen mening over de ECB mag hebben. “Maar er moet wel afstand zijn, anders zouden er cadeautjes worden gegeven iedere  verkiezingstijd. Ik denk dat de ECB in 2012 de euro heeft gered, maar nu ben ik geen fan meer.”

Stap gezet

In zijn slotwoord zei Merkies: “Het is goed dat we het hierover hebben met elkaar. In een democratie kan het een kleine groep zijn die initiatief neemt, het is uiteindelijk de publieke opinie die zorgt dat machthebbers gaan luisteren. Daar hebben we vandaag weer een stap in gezet.”