Welk doel heiligt financiële middelen?

Geld in de bijrol, het nieuwe boek van Ad Broere

Door heroprichting van de Postbank ontstaat een nieuw soort nationale bank waar iedere burger een betaalrekening heeft. Dat is het pleidooi van econoom Ad Broere in zijn nieuwe boek Geld in de bijrol. In zijn visie fungeren private banken voortaan als tussenpersonen met bijzondere expertise op het gebied van financiering. Geen geld, lege zakken -uitsnede

Risiso’s afgewenteld

Als medewerker van een grote bank leerde Broere de financiële wereld van binnenuit kennen. Hij maakte mee hoe de traditionele rol van de bank steeds minder dienstverlenend werd. Er kwamen nieuwe financiële producten die zogenaamd heel slim waren. Maar dan vooral ten faveure van de bank zelf omdat exorbitante winsten werden binnengesluisd, terwijl de risico’s werden afgewenteld op klanten en samenleving.

Inspiratie schumacher

Tijdens zijn studie aan de Rijksuniversiteit Groningen verwonderde Broere zich over het rigidi mensbeeld van economen en hij liet zich inspireren door auteurs als Ernst Friedrich Schumacher en Anthony Sampson. De eerste schreef onder meer Hou het klein (Small is beautifull – economics as if people mattered) en de tweede verdiepte zich in de de politieke invloed van het Amerikaanse concern ITT. Het lijkt voorstelbaar dat iemand met een kritische en maatschappelijk verantwoorde houding het niet lang volhoudt bij een eenzijdig op materieel gewin gerichte bedrijfscultuur. Broere werd ondernemer en schrijver van diverse boeken over de financiële sector, waarvan Geld in de bijrol het laatste is. Het eerste exemplaar daarvan werd op 15 september in ontvangst genomen door acteur en activist George van Houts met wie Broere heeft samengewerkt in het bestuur van de stichting Ons Geld.

Prijsverschil

Broere beschrijft een aantal fenomenen die we om ons heen zien en waar we als consument ook van profiteren, zelfs al weten we dat niet. In Zeeland gevangen garnalen worden in Marokko gepeld en vervolgens weer teruggevlogen naar Nederland waar ze in het koelvak van de supermarkt te koop zijn. We beseffen blijkbaar niet dat het ten koste gaat van het milieu en de Nederlandse werkgelegenheid: als consument gaan we voor een dubbeltje prijsverschil al naar de concurrent.

Machtsmisbruik

Datzelfde fenomeen ook te zien in organisaties, bijvoorbeeld hoe de NAM omging met de veiligheid van Groningers in hun door aardbevingen getroffen huizen. Overal geven (financiële) belangen de doorslag, misschien nog wel het allermeest bij de Bank for International Settlements. Een mysterieuze bancaire instantie die niet door publieke organen wordt bewaakt en waar machtsmisbruik welig tiert.

Honger en hebzucht

Waar democratische controle ontbreekt ontstaat al gauw een sfeer van pakken wat je pakken kan. De gelegenheid maakt de dief, zeker waar de voordelen groot zijn en de kans dat je betrapt wordt klein. Dat dacht de Griekse regering ook toen ze fraudeerden met Europees geld waardoor de economie gesaneerd moest worden. Broere stelt dat het Griekse scenario voor ons niet ver weg is: overal waar machtshonger en hebzucht de overhand krijgen ontstaat een moment dat de zeepbel klapt en de economie op de rails moet worden gezet door financiers die alleen vanuit hun eigen belang opereren met keiharde eisen.

Weimar Republiek

Het zal niet de laatste keer zijn dat een crisis als in Griekenland uitbreekt en het was ook niet de eerste keer. Broere vergelijkt de situatie met de Weimar Republiek in Duitsland en de Amerikaanse economie kort voor de beurskrach van 1929.

Foxconn -uitnsedeEfficiencydruk

Wil de mensheid herhaling voorkomen, dan moeten we volgens hem leren meer liefdevol met geld om te gaan. Dat betekent: met meer compassie en door het aanpakken van oorzaken in plaats van symptomen. Een aangrijpend voorbeeld dat hij noemt is de Chinese technologieproducent Foxconn waar medewerkers wanhopig werden van de efficiencydruk. Ze maakten een eind aan hun leven door van het gebouw te springen. De cynische oplossing die Foxconn zocht is het aanbrengen van veiligheidsnetten rondom het gebouw, terwijl er niets werd gedaan aan het verbeteren van arbeidsomstandigheden.

Oogkleppen af

Op macro-economisch niveau vraagt dit om nieuwe hypotheses. De economische wetenschap moet de oogkleppen afzetten en erkennen dat markten niet perfect zijn, dat actoren niet volledig geïnformeerd zijn en niet rationeel handelen. Vernieuwende inzichten moeten bespreekbaar zijn, zoals het kwijtschelden van schulden. Dat is overigens helemaal niet nieuw, het werkte al onder de Sumerische vorsten. En het komt ook al voor in de bijbel: tijdens het joodse Jubeljaar werd de grond herverdeeld.

Geen alternatief

Helaas is het afzetten oogkleppen voor iedereen moeilijk, dus ook in de financiële wereld. Zo vindt DNB-president Klaas Knot dat er geen alternatief is voor het bestaande geldstelsel, zoals Shell beweerde dat er geen alternatief is voor fossiele brandstoffen. En banken houden er voorspellingen op na die zichzelf vervullen. Als ze de geldkraan dichtdraaien bij een bedrijf en het valt om, is de reactie: “Zie je wel dat het nodig was.”

Prijsstabiliteit en werkgelegenheid

De eerste stappen naar een meer liefdevol geldstelsel worden gezet met de de maatregelen die aan het begin van dit artikel worden genoemd. De Postbank nieuwe stijl fungeert niet alleen als bank waar iedere burger een betaalrekening heeft, maar registreert ook het eigendom van geld, zoals het Kadaster bij grond. Daarnaast bepleit Broere dat geldschepping onder coördinatie van de Centrale Bank gebeurt, in combinatie met belastingheffing. Op die manier kan de geldhoeveelheid anticyclisch worden aangestuurd, vanuit maatschappelijke belangen, zoals prijsstabiliteit en werkgelegenheid.

Inzichten en experiementen

Verder bevat het boek een inventarisatie van een groot aantal inzichten experimenten om het financiële systeem te vernieuwen, zoals

  • lokaal geld, waarmee impulsen worden gegeven aan de werkgelegenheid, de betrokkenheid van klanten en zekerheid over de herkomst van producten. Zoals is gebleken uit een experiment in de Oostenrijkse plaats Wörgl. Een bijzondere vorm van lokaal geld is de Ziny waar geldschepping plaatsvindt door het leveren van diensten aan de lokale gemeenschap
  • broodfondsen waarmee ondernemers hun risico op ziekte delen
  • een Pensioenbank die iedereen inzicht in de stand van zijn/haar pensioen
  • New Financial Forum, online platform voor een nieuwe financiële wereld.

Op zijn website Love made visible noemt Broere meer dan 700 initiatieven waarbij geld een bijrol speelt.

Gewenst en haalbaar

Portret Ad Broere

Ad Broere: veel kennis, ervaring en goede intenties. (foto: WantToKnow).

In het boek en in andere publicaties van Broere is te proeven dat hij beschikt over veel kennis, ervaring en goede intenties. Daarmee krijgt de lezer een breed palet aan inzichten voorgeschoteld over de wenselijkheid en de haalbaarheid van een nieuw financieel stelsel. Een krachtige structuur is niet de sterkste kant van het boek: observaties, analyses, uitgangspunten en oplossingen staan nogal eens door elkaar heen. Dit geeft een wat onrustig gevoel, alsof er geen eindconclusie is omdat er op de volgende pagina wellicht weer nieuwe feiten om de hoek komen. Het is overigens wel begrijpelijk voor een auteur met een diepgaande kennis van de materie en een holistische benadering, omdat het krachtenveld complex wordt. Daarnaast kan ik me voorstellen dat hij een sterk rechtvaardigheidsgevoel heeft dat al vaak is geconfronteerd met absurd en egoïstisch wangedrag bij organisaties waar hij zelf met veel loyaliteit werkzaam was.

Verslaafd aan verontwaardiging

Ook maatschappelijk ontbreekt het grotere plaatje. Het risicogedrag van bankiers heeft overeenkomsten met atleten die doping slikken en jonge automobilisten die na een uitgaansavond hun leven op het spel zetten. Voor de bestrijding ervan is naast een wettelijk kader ook psychologie nodig. De degeneratie waaraan de financiële sector ten prooi is gevallen heeft verder overeenkomsten met het inzetten van fakenieuws door politici voor hun campagne en het afglijden van kwaliteitsmedia tot oppervlakkige sensatiemachines. En dat alles zou ondenkbaar zijn als burgers er niet vatbaar voor waren, maar zij zijn juist wel verslaafd aan verontwaardiging over praktijken die in strijd lijken met hun belang op de korte termijn.

Bijrol

Wat overeind blijft is de stelling dat geen enkel aanvaardbaar doel financiële of andere middelen heiligt: geld komt een bijrol toe. De auteur levert onderbouwing en perspectief voor een zeer actuele en relevante maatschappelijke discussie.

=

Geld in de bijrol – op weg naar een menswaardige samenleving door Ad Broere, uitgeverij Humane Economy Publishing, 320 pagina’s, € 22. bestelgegevens

Omslag Geld in de bijrol -2

Advertenties

VjG-reportage: Als vissen die water ontdekken

Congres Ons Geld zet stappen vooruit in bewustzijn

De hervorming van het geldstelsel kristalliseert zich langzaam maar zeker uit. Moedeloosheid lag op de loer in de uitverkochte Stadsschouwburg in Utrecht waar Ons Geld afgelopen zaterdag een congres had onder het motto GELD ZAT. Frustratie en berusting over de macht om belangen door te drukken en de onmacht om fouten te erkennen Misschien is het logisch dat toezichthouders reageren als konijntjes op een koplamp, want … “Iedereen zoomt in, niemand zoomt uit.”

Publiek -uitsnede2Kroonlid

De uitspraak over inzoomen komt van Freek de Jonge die in de voorstelling De Stemming 3 in een denkbeeldige Trêveszaal het politieke toneel betrad. Zo vertelt spreker Klaas van Egmond, hoogleraar in Utrecht en voormalig kroonlid van de SER. Met een verzameling slides schetst hij hoe het allemaal zo ver heeft kunnen komen.

Irrationele overwegingen

“Veel menselijke beslissingen worden uit irrationele overwegingen genomen,” volgens Van Egmond. “Niet zelden worden daarbij doel en middelen omgedraaid. Macht is een doel op zich geworden, dat zien we binnen de kerk, de politiek en de bankwereld. Abraham Lincoln slaagde erin de slavernij af te schaffen, hij wilde zelfs verder gaan. Hij vond dat geldschepping in publieke handen moest komen omdat dan de macht beter verdeeld werd en het sturend vermogen van de overheid vergroot. Niet lang daarna werd hij vermoord.”

Als je inzoomt neemt het overzicht af.

Verelendung en verleiding

Vertegenwoordigers van Milieudefensie en Oxfam Novib vertellen waartoe dat kan leiden. In de derde wereld worden boeren van het land gejaagd dat hun familie eeuwenlang bezat, omdat multinationals er palmplantages willen aanleggen. “Geldbezitters zijn gewend hun machtspositie ongebreideld te vergroten via erfopvolging, monopolies of het ontnemen van macht aan anderen.” Terwijl Marx dacht dat die laatste ten prooi zouden vallen aan verelendung en een revolutie zouden afdwingen, ontstaan er initiatieven die de burger verleiden tot nieuwe ideeën. Zoals de stichting Ons Geld die met beargumenteerde alternatieven naar verandering streeft.

Factor 10 fout

Een van die oplossingen die het financiële systeem meer stabiliteit en transparantie zou geven is de komst van een depositobank (zie ons eerdere artikel daarover). De gevestigde machten in de financiële wereld zetten daartegen hun hakken in het zand, zoals blijkt uit een korte video die wordt vertoond. Daarin zegt Rabo-topman Wiebe Draijer dat een depositobank geen rendement kan halen. Maar zijn berekening zit er een factor tien naast, zo vertelt spreker Arnoud Boot de aanwezigen bij GELD ZAT. “Wij zouden zeggen dat het argument dan wegvalt, maar bankiers liggen niet wakker van zo’n verschil.” Het is een van de momenten waarop de zaal uitbarst in applaus.

Biljet op zwarte vloer -uitsnede

Het geld ligt vandaag niet op straat, maar op de foyervloer van de Stadsschouwburg.

Meer views

Vanouds beheersen gevestigde machten de media, maar ook dat is aan het verschuiven. Hoogleraar Wim Boonstra werkte mee aan een publicatie in het FD waarin het burgerinitiatief van Ons Geld om geldschepping in publieke handen te brengen werd afgemaakt. Een reactie van acteur George Houts werd niet geplaatst waarop hij een video maakte die meer views kreeg dan het eerdere artikel.

Verdachtmakingen

Collega Pierre Bokma, die meewerkte aan de voorstelling Door de bank genomen, werd door de Volkskrant geïnterviewd over zijn steun aan het burgerinitiatief. De publicatie die erop volgde bevatte geen letter over het besproken onderwerp, maar alleen verdachtmakingen over het privéleven van Bokma. “Een krant die dat doet bewijst zichzelf geen dienst.” Er is lof voor het goedbekeken tv-programma Radar TV, dat enkele keren de misstanden in het geldsysteem op een serieuze manier belichtte.

Liefdesverdriet

Voor Martijn Jeroen van der Linden, Viswetenschapper en bestuurslid van Ons Geld, draait het om bewustwording. “Ik voelde liefdesverdriet toen ik ontdekte hoezeer het geldsysteem faalt. Het is net als water voor een vis, zo vanzelfsprekend dat je het niet ziet.”

Utrechtse Euro

Tijdens de discussie blijkt dat er niet alleen GELD ZAT is,

wees de veranderingmaar ook oplossingen. Allerlei vragenstellers zijn het erover eens dat één oplossing centraal moet staan, terwijl ze over de inhoud van die oplossing van mening verschillen. Oproepen met webadressen gaan kriskras door de zaal. Met ontwapenende nuchterheid bundelt discussieleider Frederique de Jong de diversiteit van de intenties. Deze is ergens hoopgevend en varieert van lokale geldsystemen als de Utrechtse Euro tot een conferentie met de machtigste kapitaalbezitters en de uitspraak die aan Gandhi wordt toegeschreven: wees de verandering die je wilt zien.

Een ons geld

Een andere uitspraak van Gandhi zegt dat er genoeg is voor ieders behoefte en niet genoeg voor de hebzucht van enkelen. Als er een basisinkomen bestond, dan kreeg iedereen een ons geld. En zoals dat gaat bij het kopen van kaas: het mag iets meer zijn, maar graaigedrag is nergens voor nodig. Als je voelt dat je genoeg hebt, dan kun je zwemmen in het geld, als een vis in het water. Zo zie je maar: geld zat, terwijl we altijd dachten dat het op de bank moet staan. Er zijn alleen wat bankiers die die een paar jaar moeten zitten. En dan natuurlijk niet op een bank of een dure fauteuil, maar op een brits. Zoals deze Britse bankier.

Cees Grimbergen -uitsnede

Cees Grimbergen van het Nationaal Pensioendebat, dit keer niet voor een camera, maar achter in de zaal. Zie het eerdere VjG-artikel over zijn initiatief.

Kun je een geheim bewaren?

Bewaar ze goed, deze tips die we tijdens de vakantie hebben geoogst. Voor iedereen die weet dat je door het bewust besteden van je geld de wereld iets beter kunt maken. Over utopia, geheimen (versus transparantie), schuldenhandel en de Depositobank.Haaien -uitsnede.jpgBregman realistisch utopist

‘Utopia voor realisten’, heet de inleiding die Rutger Bregman dit weekend verzorgt tijdens de conferentie Antidote. Na door The Guardian te zijn uitgeroepen tot ‘wonderkind van nieuwe ideeën’ wordt zijn verhaal nu in de verre uithoeken van de aarde gehoord. Wie er nog heen wil heeft pech: de locatie is het Sydney Opera House en de lezing is al volgeboekt. Blogger Darcy Moore blikt vooruit.

Essent en Direct Pay

Net als grote banken hebben ook grote energiebedrijven gedragingen die als schadelijk en schandelijk worden ervaren. De Groene Amsterdammer schreef onlangs dat Essent schulden verkoopt aan bedrijf Direct Pay met als verklaring daarmee de ‘tarieven laag’ kunnen worden gehouden. Dat die tarieven laag zouden zijn roept verbazing op, feit is dat klanten van Essent die even krap zitten kans lopen te worden vermalen tussen de kaken van een financiële haai.

Gepersonaliseerde perks

Aandelen bij crowdfunding (perks) kunnStephen-Colbert-min.gifen nu op een gevarieerde doelgroep worden afgestemd. Een artikel op Indiegogo stelt dat crowdfunding hiermee zodanig wordt gepersonaliseerd dat perks eigenlijk een geheim karakter krijgen. Terwijl enerzijds de transparantie van de financiering hiermee verloren gaat, zijn er ook voordelen. Zo kunnen degenen die in een vroeg stadium steun geven daarvoor een extra beloning krijgen.

Depositobank uitgesteld

Tot slot een artikel op Follow the Money met een verontrustende analyse van de krachten die totstandkoming van de Depositobank hebben verhinderd.

 

 

 

Zondagochtend a.s: symposium Ons Geld

Zondagochtend 18 juni houdt Ons Geld een symposium over nut en noodzaak van geldhervorming. Dit onderwerp wordt besproken door bekendheden als: Marianne Thieme (PvdD), Paul Tang (PvdA), Renske Leijten (SP) en Antoinette Hertsenberg (AVROTROS).

Koppen 27c8d828716209069475ba5eb4267bf8114ea55632e73dbd11cfcd151da0e66e

 

Andere sprekers zijn hoogleraar Klaas van Egmond en activisten van Ons Geld. Acteur George van Houts (De Verleiders) leidt het debat over de toekomst van het geldstelsel, het verband tussen geld, milieu en armoede, onderwijs over geld en de ‘virtuele euro’.

Programma

Het programma begint om 10u. Locatie is theater De La Mar in Amsterdam. Aanmelden is nog mogelijk.  Om 14u is een voorstelling van Door de Bank Genomen van De Verleiders. Voor het bijwonen hiervan moeten apart kaarten worden aangeschaft.

Verslag

De organisatie van het symposium heeft de redactie van Verhuis je Geld geaccrediteerd voor het doen van een journalistiek verslag. Met een ervaring van dertig jaar in dit vak doen we dat op de professionele manier die VjG-lezers gewend zijn: onafhankelijk, zorgvuldig en met compassie. Met de gebruikelijke werkwijze voor eventuele voorinzage krijgen lezers dan binnen een week een verslag met feiten, sfeer en beeld.

Logo met hartje

De Blije B (géén bank): ’93 miljard verspild aan rente’

“In Nederland financieren we de staatsschuld door verkoop van staatsobligaties op de dure en grillige anonieme internationale kapitaalmarkt. Sinds 1970 hadden wij op onze staatsschuld 93 miljard euro aan rentekosten kunnen besparen.” Dat zegt organisatie De Blije B (geen bank), die een coöperatieve bank in oprichting heeft.

blije-b-de-kernwaardenOmdat de organisatie volgens toezichthouder DNB niet als bank mag worden beschouwd, zet de redactie van Verhuis je Geld dit er expliciet bij: De Blije B (geen bank). Dit kan worden beschouwd als uiting van burgerlijke (on)gehoorzaamheid of als plaagstootje richting DNB. In elk geval wordt de associatie met een bank alvast gelegd.

Bankvergunning

De B staat nu voor Beweging. Wanneer het ledenaantal is gestegen tot boven de 100.000 zal officieel een bankvergunning worden aangevraagd, zegt de organisatie op de website (op een andere webpagina wordt een aantal van 60.000 genoemd).

Waardevaste munt

De Blije B streeft naar introductie van de munt URA, gebaseerd op uren en arbeid. Door het waardevaste karakter van deze begrippen (er kan niet mee gespeculeerd worden), is de munt stabiel. “Alle investeringen onder de URA worden in de reële economie geplaatst en geven financieel, ecologisch, emotioneel en sociaal rendement. Deze investeringen zijn dienstbaar aan de mens die ze altijd blijft gebruiken.”

Schade van rente

De organisatie is tegenstander van rente. “Hierdoor wordt geld aan de samenleving onttrokken, met als gevolg tekorten en crises. Om deze te bestrijden wordt extra geld uit het niets in omloop gebracht met als gevolg nieuwe schulden. Deze schulden dragen ook weer rente in zich mee. Al honderden jaren wordt schuld op schuld en rente op rente gestapeld. 80% van de mensen betaalt rente, 10% is neutraal en 10% ontvangt. Het systeem gaat ten koste van vele mensen, onze aarde, haar bodemschatten en het milieu.”

Meedoenblije-b-de-mensen

Wie wil meedoen aan het scheppen naar een integer financieel systeem op basis van deze uitgangspunten kan zich aansluiten bij De Blije B (nog geen bank).

Verboden afspraken en ander kort nieuws

“Op de Nederlandse hypotheekmarkt worden de belangrijkste voorwaarden en tarieven al jarenlang bepaald door een kleine groep grootbanken. Al vanaf 2008 ligt de hypotheekrente in ons land daardoor bijna 1% hoger dan het gemiddelde in Europa.” Dat zegt de Stichting Onderzoek Marktinformatie (SOMI).

boze-man-met-banaan-uitsnede-2

Op verdenking van deze verboden afspraken start de SOMI een procedure. Bedoeling is dat voor een bedrag van € 17,50 gemiddeld € 4.500 wordt teruggevorderd.

Verder in deze aflevering van VjG