‘Waarom wist ik dat niet?’

Ons Geld confereert over de weg naar een nieuw geldstelsel

DSCI0954 -uitsnede met kleurcorrectieHet financiële systeem wordt nog steeds gekenmerkt door macht, eigenbelang en instabiliteit. Afgezien van een debat in de Tweede Kamer over een burgerinitiatief heeft actiegroep Ons Geld ogenschijnlijk nog weinig bereikt. Over de vraag welke denkbeelden en activiteiten tot hervorming kunnen leiden, belegde de organisatie op 18 juni een symposium in het DeLaMar Theater. Onder leiding van acteur George van Houts kwamen deskundigen en politici aan het woord.

Lily Tomlin Somebody

Boos en radeloos

Initiatiefnemer Luuk de Waal Malefijt van Ons Geld zag in 2002 een documentaire en realiseerde zich de enorme tekortkomingen van het geldstelsel: het is niet democratisch tot stand gekomen, het is niet eerlijk omdat er veel ongelijkheid is en het is niet stabiel. “Ik voelde me boos en radeloos, gelukkig zag ik een poster met een uitspraak van Lily Tomlin die weer perspectief gaf.  Ik stopte met mijn studie en kreeg ruzie bij mijn bijbaan, vanaf dat moment kon ik me volledig toeleggen op het geldsysteem.”

‘Goed dat er monsters zijn’

De weg naar de toekomst doet De Waal denken aan het boek Hero’s Journey van Joseph Campbell. “De scenario’s van veel beroemde films zijn gebaseerd op de verteltechniek die in dit boek wordt behandeld. Daarin bestaat ieder verhaal uit de interactie tussen een hoofdpersoon, een helper, een uitdaging en een beloning. De hoofdpersoon kan een individu zijn, maar ook de samenleving die monster tegenkomt. Het is goed dat er monsters zijn, anders zouden we ons vervelen en kunnen politici geen campagne voeren.”

Financieel geletterd

Ons Geld heeft ook educatieve activiteiten. Naast het bordspel Money Maker (zie het eerdere artikel op deze website) wordt ook materiaal ontwikkeld voor het basis- en voortgezet onderwijs. Jacqueline Haarsma van de organisatie: “Het Nibud stelt dat kinderen onvoldoende financieel geletterd zijn. Wij gaan zorgen dat docenten die hier wat aan willen doen daarvoor de instrumenten krijgen.”

Geld stroomt van arm naar rijk

Spreker Klaas van Egmond (onder meer verbonden aan Sustainable Finance Lab) ging in op de maatschappelijke noodzaak van vernieuwingen in de financiële sector: “Er wordt handel gedreven op basis van waarde, dus is een manier nodig voor het toekennen van waarde. De economie is ondergeschikt geraakt aan dat systeem, in plaats van omgekeerd, en momenteel staan de menselijke waarden daar weer onder. Besluiten worden in toenemende mate genomen op basis van financiële motieven en de bijbehorende machtspositie, waardoor steeds meer geld stroomt van arm naar rijk. Samen met toenemende complexiteit en falend toezicht, is het niet verwonderlijk dat steeds meer grote publieke belangen in private handen komen.”

‘Het kan niet anders’

Wie daar wat aan wil doen krijgt te horen dat het niet anders kan, want de overheid is niet te vertrouwen. Van Egmond: “Toch zijn het private krachten, zoals banken, die het systeem zodanig inrichten dat alle voordeel naar hen gaat. Dat is niet alleen onrechtvaardig en onethisch, het is ook schadelijk voor iedereen. Dit betekent niet dat er geen hoop is. DNB gaat verrassend constructief en open om met vernieuwende inzichten. Ze opereren in de geest van Thorbecke die zomaar uit het niets een democratische grondwet bedacht, op basis van drie principes:

  • mensen hebben rottige eigenschappen
  • dat gaat nog een tijdje zo door
  • we kunnen dit beteugelen.”

Geldschepping vanuit nutsfunctie

In een nieuw geldsysteem is een belangrijke rol weggelegd voor de virtuele euro, aldus Edgar Wortmann van Ons Geld. Dit is een digitale munteenheid die kan worden vergeleken met giraal geld, maar die opeisbaar is zonder dat een bank daar voorwaarden aan kan stellen. Wortmann: “Daarmee combineert de virtuele euro de voordelen van contant geld en bankgeld. Dit geeft de zekerheid dat geldschepping gebeurt vanuit een nutsfunctie met een wettelijke bevoegdheid en gestuurd door maatschappelijke behoefte. Invoering van de virtuele euro in de EU is snel mogelijk door de oprichting van een monetaire autoriteit die onafhankelijk is van particuliere banken en tevens los staat van de centrale bank.”

Wortmann met sheet (1) -uitsnede

Edgar Wortmann: “De virtuele euro combineert de voordelen van contant en bankgeld.”

Drie politici

Tot slot van het symposium was een forumdiscussie. Vertegenwoordigers van veel politieke partijen waren daarvoor uitgenodigd, maar er waren er slechts drie: Paul Tang van de PvdA, Renske Leijten van de SP en Ewald Engelen van de PvdD. Ook Antoinette Hertsenberg van het tv-programma Radar zat in het forum. Zij meldde dat de uitzending Schuldvraag van Radar Extra over de banken een zeldzaam groot aantal inhoudelijk reacties had opgeleverd. “Mensen vroegen verontwaardigd ‘Waarom wist ik dit niet?’ Helaas pakt de overheid het probleem niet bij de oorzaak aan en geeft de journalistiek weinig aandacht aan de standpunten van de diverse partijen.”

Forum met Leijten, Tang, Engelen, Hertsenberg (2).JPG

Het forum met vlnr: Renske Leijten (SP), Paul Tang (PvdA), Ewald Engelen (PvdD) en Antoinette Hertsenberg (Radar TV).

Halfslachtige aanpak

De bijdrage van Tang werd gekenmerkt door emotie. Zonder veel plannen liet hij weten zich te ergeren aan de halfslachtige aanpak van de financiële lobby en zich machteloos te voelen bij het gebrek aan vertrouwen in de overheid. Zo kwam hij heel oprecht over, terwijl hij consistent de genoemde machteloosheid uitstraalde. Hij was dan wel weer de spreker die na afloop het langst bleef napraten voor het toelichten van zijn mening.

Panama Papers

Leijten was vooral eerlijk. “Toen in april 2016 de Panama Papers uitkwamen dacht ik dat de sector eindelijk aangepakt zou worden, maar er is blijkbaar meer macht dan ik dacht in handen van degenen die belang hebben bij het negeren van maatschappelijke problemen. Ik ben nog maar drie maanden met deze materie bezig, dus ik weet er onvoldoende van om een stellige mening te kunnen hebben.”

‘Ze werken niet mee’

Deze laatste uitspraak deed Leijten zelfs twee keer. Dit riep de vraag op of de standpunten van Ons Geld misschien zodanig verschillen van het partijprogramma, dat ze dit niet voor een volle zaal wil toegeven. Daarnaast was ze evenmin vrij van machteloosheid: “De SP doet zijn best, het zijn de andere partijen die niet meewerken. De PVV-motie dat Nederland geen belastingparadijs mag worden genoemd omdat er een functionerend fiscaal systeem bestaat, is daardoor aangenomen.”

‘Falend toezicht’

Engelen was de meest felle forumdeelnemer. “Als de vragen die vandaag worden gesteld tien jaar geleden waren beantwoord, hadden we de financiële crisis kunnen voorkomen. De politiek praat over vluchtelingen, over de staatsschuld en de bedragen waarmee banken uit publiek geld gered moeten worden. Dat is absoluut niet de juiste discussie, het gaat om een economie die wordt aangejaagd door schulden, op basis van wangedrag van bankiers, onder falend toezicht van DNB.”

Vinger aan de pols

Na een dag vol betogen, soms monetair, maatschappelijk of machteloos, blijft de vraag hangen of de verlangde verandering tot stand gaat komen. Is er wat veranderd sinds twee jaar geleden DNB zei dat ze de vinger aan de pols van de geldschepping houden, terwijl de patiënt op de IC thuishoort? Dagvoorzitter Van Houts geeft hoop: “We hebben de voorstelling Door de Bank Genomen ook gespeeld bij DNB, met directeur Knot en commissaris Rinnooy Kan in het publiek. We vroegen na afloop of het verhaal herkenbaar was en het antwoord luidde bevestigend. Toen vroegen we waarom burgers dit niet verteld wordt. Het was lang stil en toen werd gezegd dat het niet de bedoeling was mensen ongerust te maken. Maar ik kan u verzekeren: er is nu meer transparantie.”

=VjG-commentaar

In dit commentaar benoemen we vanuit Verhuis je Geld enkele mogelijkheden die de burger heeft om de politiek en de financiële sector signalen te blijven geven van de gewenste verandering:

  • het verbod op de term belastingparadijs roept de vraag op wie dit handhaaft, wat de sanctie is en waarom artikel 7 van de Grondwet terzijde wordt geschoven. Voor wie zich aan het verbod wil houden kan een alternatieve term handig zijn. Omdat het woord denkbeeldig wordt weggepiept, kan dat alternatief zijn: belastingpiep

    Wordt belastingpiep, het legale alternatief
    voor belastingparadijs?

  • voor burgers en politici geldt: volg altijd je eigen normen, waarden en doelen. Gebruik het gedrag van anderen dus niet als excuus
  • maak bewuste keuzes voor bedrijven die jouw klandizie waard zijn, niet alleen op het gebied van voedsel, vervoer of energie, maar ook bij financiële diensten
  • lees kritisch de media en geef uiting aan je mening in een commentaar en in je berichten op sociale media
  • zorg dat je geïnformeerd blijft over onderwerpen die je relevant vindt, via websites die je vertrouwt. Bij Verhuis je Geld blijven we natuurlijk aanspreekbaar op een zorgvuldige en relevante berichtgeving, evenals de verbonden pagina’s op Facebook en Twitter van Mijn Geld Telt
  • als je je zorgen maakt over de kwaliteit van lucht, water en voedsel, de humaniteit van de zorg of de stabiliteit van het financiële systeem, stem dan niet op een partij die om electorale reden een koppeling maakt tussen moslims, vluchtelingen en misdaad.
Cartoon geld als geld

Cartoon van beeldverslaggever Margreet de Heer.

Naschrift

 

Ook de collega’s van Follow the Money doen verslag van het symposium.

Banken maken het weer bont

Met de nieuwe maandelijkse frequentie, is het weer tijd voor een serie korte berichten op Verhuis je Geld. Wilt u vaker op de hoogte worden gehouden, volg dan de aan VjG gelieerde pagina’s op Facebook en Twitter van Mijn Geld Telt.

Bont oog -uitsnede

CETA en TTIP ‘niet controversieel’

De Tweede Kamer heeft besloten dat handelsverdragen CETA en TTIP niet tot de controversiële onderwerpen behoren. Dat schrijft journalist Mitchell van de Klundert bij Follow the Money. Dit betekent dat het demissionaire kabinet bevoegd is beslissingen te nemen en verplichtingen aan te gaan.

Wat is waardegedreven bankieren?

De Global Alliance for Banking on Values schetst in woord en beeld de betekenis van waardegedreven bankieren. Naast financiële factoren, worden ook ecologische, sociale en ethische parameters gebruikt als stuurinformatie voor het beleid.

Nieuwe campagne ASN Bank

Een jachtige eendagsvlieg is te gast bij een verstandige Pauw, in de nieuwe campagne van ASN Bank. Hij draagt een horloge aan elke poot ‘om geen seconde te missen’, waarbij de langere termijn hem ontgaat.

Verbod tot oplichting

“Volgens de sharia mag je klanten niet oplichten. Dat toont aan hoe groot het cultuurverschil is tussen onze wereld en die van de moslims.” Aldus cabaretier Pieter Derks in de voorstelling Zo goed als nieuw (online te zien tot en met 10 mei 2017).

Inclusieve economie

In de artikelserie GoedGeld inventariseert de website Laat Bloeien de mogelijkheden van een inclusieve, toekomstbestendige economie.

Meer formele maatregelen AFM

Het voornemen van de AFM tot verscherpt toezicht leidt tot een verdubbeling van het aantal ‘formele maatregelen’. Dat meldt website van Assurantie Magazine. Tot deze maatregelen behoren boetes en aanwijzingen, zo stelt de AFM op de eigen website.

Vergissing in voordeel van de bank

Banken maken het weer bont. Tv-progamma Radar belicht dat banken bij het bereSorry -uitsnedekenen van boetes fouten maken die ‘toevallig’ altijd in het nadeel zijn van de klant.

De Blije B (géén bank): ’93 miljard verspild aan rente’

“In Nederland financieren we de staatsschuld door verkoop van staatsobligaties op de dure en grillige anonieme internationale kapitaalmarkt. Sinds 1970 hadden wij op onze staatsschuld 93 miljard euro aan rentekosten kunnen besparen.” Dat zegt organisatie De Blije B (geen bank), die een coöperatieve bank in oprichting heeft.

blije-b-de-kernwaardenOmdat de organisatie volgens toezichthouder DNB niet als bank mag worden beschouwd, zet de redactie van Verhuis je Geld dit er expliciet bij: De Blije B (geen bank). Dit kan worden beschouwd als uiting van burgerlijke (on)gehoorzaamheid of als plaagstootje richting DNB. In elk geval wordt de associatie met een bank alvast gelegd.

Bankvergunning

De B staat nu voor Beweging. Wanneer het ledenaantal is gestegen tot boven de 100.000 zal officieel een bankvergunning worden aangevraagd, zegt de organisatie op de website (op een andere webpagina wordt een aantal van 60.000 genoemd).

Waardevaste munt

De Blije B streeft naar introductie van de munt URA, gebaseerd op uren en arbeid. Door het waardevaste karakter van deze begrippen (er kan niet mee gespeculeerd worden), is de munt stabiel. “Alle investeringen onder de URA worden in de reële economie geplaatst en geven financieel, ecologisch, emotioneel en sociaal rendement. Deze investeringen zijn dienstbaar aan de mens die ze altijd blijft gebruiken.”

Schade van rente

De organisatie is tegenstander van rente. “Hierdoor wordt geld aan de samenleving onttrokken, met als gevolg tekorten en crises. Om deze te bestrijden wordt extra geld uit het niets in omloop gebracht met als gevolg nieuwe schulden. Deze schulden dragen ook weer rente in zich mee. Al honderden jaren wordt schuld op schuld en rente op rente gestapeld. 80% van de mensen betaalt rente, 10% is neutraal en 10% ontvangt. Het systeem gaat ten koste van vele mensen, onze aarde, haar bodemschatten en het milieu.”

Meedoenblije-b-de-mensen

Wie wil meedoen aan het scheppen naar een integer financieel systeem op basis van deze uitgangspunten kan zich aansluiten bij De Blije B (nog geen bank).

‘Coöperatie stopt verspilling energie’

Energiecoöperaties-2

“We hebben er genoeg van. De verspilling van geld en energie moet stoppen.” Dat zeggen geïnterviewden uit allerlei landen in een korte video over de opkomst van energiecoöperaties. Er zijn nu 2.500 van deze coöperaties in Europa.

Bedoeling is dat de video werkt als middel voor fondsenwerving (crowdfunding) voor het maken van een documentaire over dit onderwerp. “We willen de waarheid vertellen”, zegt de initiatiefnemer. “Het wordt tijd dat ernaar geluisterd wordt.”

VjG-kort

Ethisch consumeren

Dit weekend is in het Belgische dorp Floreffe het festival Esperanzah. Bezoekers kunnen genieten van muziek, straatkunst, films en panelgesprekken, onder meer over duurzaamheid. Triodos Bank België geeft vrijkaarten weg voor zondag . Wie in aanmerking wil komen moet antwoord geven op de vraag: Wat doe jij om ethische consumptie te bevorderen? Daarna is het nodig Likes te verzamelen voor je reactie.

Verder kort

Dagboek biedt kijkje in keuken van bank

Dagboek foto -uitsnede

Hoe een collega wegens bezuiniging werd ontslagen en de dag erna weer langdurig werd ingehuurd … voor een veel hoger tarief. Deze en andere schrijnende anekdotes komen voor in Dagboek van een bankier, van ex-bankier Tony de Bree. Het bevat allerlei smeuïge verhalen vol verontrusting en verwondering.

Cultuurverandering

Toen De Bree een kamer had die zicht gaf op de parkeerplaats zag hij dat dat sommigen het niet zo nauw namen met de werktijden. Samen met een collega veinsde hij autonummers te noteren van degenen die vroegtijdig vertrokken. Het effect was dat sommige bestuurders direct terugreden en het kantoor weer binnengingen. De Bree noemt dit een kleine bijdrage aan de cultuurverandering die toen gaande was om meer op basis van vertrouwen samen te werken met collega’s en managers.

Tegenstrijdige adviezen

Ook beschrijft hij hoe duurbetaalde consultancybureaus heel ingewikkelde rapporten schreven. Voor de uitvoering van aanbevelingen leverde hetzelfde bureau interimkrachten, “Liefst in grote aantallen en voor langere periodes”. De Bree ontdekte dat een bepaald strategisch advies volkomen tegenstrijdig was aan een advies dat hetzelfde bureau een jaar eerder had gegeven.

Lange termijn

Omdat het bij de strategie altijd gaat om de langere termijn kan deze gang van zaken worden verklaard vanuit willekeur, stuurloosheid of een combinatie daarvan. En het is ook denkbaar dat een bureau aanbevelingen fabriceert die (veranderende) inzichten van de opdrachtgever ondersteunen, om de kans op herhalingsopdrachten te vergroten.

Authentieke verhalen

Het boek bevat prachtige verhalen die heel authentiek overkomen en een fascinerend kijkje geven in de keuken van het bankwezen. Twintig leuke cartoons voeden de beeldvorming van de lezer op non-verbale wijze. De vormgeving is met een welgekozen letter voor de tekst en functionele bekopping heel aangenaam.

Verantwoordelijkheid

Inhoudelijk is het boek heel eerlijk en sympathiek, tegelijk is er wel wat op aan te merken. Op een e-mail daarover aan De Bree zegt hij dat zijn doel was om een ooggetuigenverslag te geven. “Follow te Money kent de verhalen alleen van horen zeggen. Daarnaast wil ik aangeven dat de verantwoordelijkheid voor wat er misgaat niet ligt bij de bankiers, maar bij een systeem waarvan ook de politiek, accountants, consultants en journalisten deel uitmaken.”

Lessen voor iedereen

Die stelling wordt niet bepaald stevig onderbouwd en dat is erg jammer bij zo’n groot maatschappelijk vraagstuk. Alleen in een recensie van De Prooi neemt de auteur wat meer een helikoptervisie in. Wat je als lezer verwacht is dat een auteur benoemt wat al deze verhalen zeggen over de opstelling van banken, politiek, media en anderen. Met  de belangrijkste lessen voor iedereen.

In dialoog

Uit zijn blog, dat meer diepgang heeft, blijkt dat De Bree graag in dialoog wil met de samenleving. Als veelgevraagd spreker lukt hem dat, maar de leesbaarheid van het blog is beperkt, net als die van het boek. Daarmee laat hij opnieuw kansen liggen goodwill te creëren bij zijn lezers om gezamenlijk de bankwereld op andere gedachten te brengen. De wenselijkheid van veranderingen was al duidelijk, terwijl een concrete richting en bewijzen voor de haalbaarheid nodig zijn.

Verspreiding van de boodschap

Ook bevat het blog enkele tekortkomingen die verspreiding van de Dagboek van een bankier -omslagboodschap belemmeren. Om een link te plaatsen naar een interessant artikel op het blog (zoals Kantel de financiële sector in 7 stappen), moet het webadres van dat stuk gevonden worden. Dat gaat heel moeizaam. Verder ontbreekt een pagina over het boek in het menu van het blog. Hier de link voor een bestelling via Managementboek.

Financiële sector kan draai niet maken

S-bocht borden -uistnedeVerzekeraars en banken erkennen dat ze kansen missen om hun voortbestaan veilig te stellen. Dat komt naar voren uit studies die adviesbureaus KPMG en PWC onafhankelijk van elkaar hebben gedaan. De helft van de financiële instellingen denkt de komende jaren omzet te verliezen aan ict-bedrijven die financiële diensten leveren (fintech). 

Transformatie

Een artikel op de website amWeb geeft een citaat uit het rapport van KPMG dat zegt: “Als er zo veel energie wordt gestoken in transformatie, waarom is er dan zo weinig veranderd?”, Volgens het adviesbureau is meer nodig dan alleen de  wil te veranderen, om te zorgen dat de verandering daadwerkelijk plaatsvindt.

Uitdagingen

Verzekeraars zijn zich bewust van de uitdagingen waar zij voor staan, meent KPMG. “Maar veel van hen zeggen dat ze het moeilijk vinden om werkelijk waarde te halen uit veranderingsinitiatieven en dat ze onvoldoende capaciteiten hebben om verandering binnen de organisatie echt op grote schaal teweeg te brengen.”

Minder tijd

Nieuwe toetreders en bedrijven van buiten de eigen branche, zoals fintech, worden gezien als bedreiging en tevens als inspiratiebron voor verandering. Dat laatste kan bijdragen aan een oplossing. Een andere benadering is nodig: “Denken als een verzekeraar gaat niet leiden tot transformatie.” Organisaties in de sector moeten volgens KPMG verder vooruitkijken (vijf tot tien jaar in plaats van drie jaar) en tegelijk voor het doorvoeren van veranderingen minder tijd nemen.

Hart ballon -uitnsede

Klantbehoefte
Ook het PWC-rapport ziet in de sector angst voor fintech. Dergelijke bedrijven zijn volgens de 544 ondervraagden heel goed in het inspelen op de klantbehoefte.