‘Waarom wist ik dat niet?’

Ons Geld confereert over de weg naar een nieuw geldstelsel

DSCI0954 -uitsnede met kleurcorrectieHet financiële systeem wordt nog steeds gekenmerkt door macht, eigenbelang en instabiliteit. Afgezien van een debat in de Tweede Kamer over een burgerinitiatief heeft actiegroep Ons Geld ogenschijnlijk nog weinig bereikt. Over de vraag welke denkbeelden en activiteiten tot hervorming kunnen leiden, belegde de organisatie op 18 juni een symposium in het DeLaMar Theater. Onder leiding van acteur George van Houts kwamen deskundigen en politici aan het woord.

Lily Tomlin Somebody

Boos en radeloos

Initiatiefnemer Luuk de Waal Malefijt van Ons Geld zag in 2002 een documentaire en realiseerde zich de enorme tekortkomingen van het geldstelsel: het is niet democratisch tot stand gekomen, het is niet eerlijk omdat er veel ongelijkheid is en het is niet stabiel. “Ik voelde me boos en radeloos, gelukkig zag ik een poster met een uitspraak van Lily Tomlin die weer perspectief gaf.  Ik stopte met mijn studie en kreeg ruzie bij mijn bijbaan, vanaf dat moment kon ik me volledig toeleggen op het geldsysteem.”

‘Goed dat er monsters zijn’

De weg naar de toekomst doet De Waal denken aan het boek Hero’s Journey van Joseph Campbell. “De scenario’s van veel beroemde films zijn gebaseerd op de verteltechniek die in dit boek wordt behandeld. Daarin bestaat ieder verhaal uit de interactie tussen een hoofdpersoon, een helper, een uitdaging en een beloning. De hoofdpersoon kan een individu zijn, maar ook de samenleving die monster tegenkomt. Het is goed dat er monsters zijn, anders zouden we ons vervelen en kunnen politici geen campagne voeren.”

Financieel geletterd

Ons Geld heeft ook educatieve activiteiten. Naast het bordspel Money Maker (zie het eerdere artikel op deze website) wordt ook materiaal ontwikkeld voor het basis- en voortgezet onderwijs. Jacqueline Haarsma van de organisatie: “Het Nibud stelt dat kinderen onvoldoende financieel geletterd zijn. Wij gaan zorgen dat docenten die hier wat aan willen doen daarvoor de instrumenten krijgen.”

Geld stroomt van arm naar rijk

Spreker Klaas van Egmond (onder meer verbonden aan Sustainable Finance Lab) ging in op de maatschappelijke noodzaak van vernieuwingen in de financiële sector: “Er wordt handel gedreven op basis van waarde, dus is een manier nodig voor het toekennen van waarde. De economie is ondergeschikt geraakt aan dat systeem, in plaats van omgekeerd, en momenteel staan de menselijke waarden daar weer onder. Besluiten worden in toenemende mate genomen op basis van financiële motieven en de bijbehorende machtspositie, waardoor steeds meer geld stroomt van arm naar rijk. Samen met toenemende complexiteit en falend toezicht, is het niet verwonderlijk dat steeds meer grote publieke belangen in private handen komen.”

‘Het kan niet anders’

Wie daar wat aan wil doen krijgt te horen dat het niet anders kan, want de overheid is niet te vertrouwen. Van Egmond: “Toch zijn het private krachten, zoals banken, die het systeem zodanig inrichten dat alle voordeel naar hen gaat. Dat is niet alleen onrechtvaardig en onethisch, het is ook schadelijk voor iedereen. Dit betekent niet dat er geen hoop is. DNB gaat verrassend constructief en open om met vernieuwende inzichten. Ze opereren in de geest van Thorbecke die zomaar uit het niets een democratische grondwet bedacht, op basis van drie principes:

  • mensen hebben rottige eigenschappen
  • dat gaat nog een tijdje zo door
  • we kunnen dit beteugelen.”

Geldschepping vanuit nutsfunctie

In een nieuw geldsysteem is een belangrijke rol weggelegd voor de virtuele euro, aldus Edgar Wortmann van Ons Geld. Dit is een digitale munteenheid die kan worden vergeleken met giraal geld, maar die opeisbaar is zonder dat een bank daar voorwaarden aan kan stellen. Wortmann: “Daarmee combineert de virtuele euro de voordelen van contant geld en bankgeld. Dit geeft de zekerheid dat geldschepping gebeurt vanuit een nutsfunctie met een wettelijke bevoegdheid en gestuurd door maatschappelijke behoefte. Invoering van de virtuele euro in de EU is snel mogelijk door de oprichting van een monetaire autoriteit die onafhankelijk is van particuliere banken en tevens los staat van de centrale bank.”

Wortmann met sheet (1) -uitsnede

Edgar Wortmann: “De virtuele euro combineert de voordelen van contant en bankgeld.”

Drie politici

Tot slot van het symposium was een forumdiscussie. Vertegenwoordigers van veel politieke partijen waren daarvoor uitgenodigd, maar er waren er slechts drie: Paul Tang van de PvdA, Renske Leijten van de SP en Ewald Engelen van de PvdD. Ook Antoinette Hertsenberg van het tv-programma Radar zat in het forum. Zij meldde dat de uitzending Schuldvraag van Radar Extra over de banken een zeldzaam groot aantal inhoudelijk reacties had opgeleverd. “Mensen vroegen verontwaardigd ‘Waarom wist ik dit niet?’ Helaas pakt de overheid het probleem niet bij de oorzaak aan en geeft de journalistiek weinig aandacht aan de standpunten van de diverse partijen.”

Forum met Leijten, Tang, Engelen, Hertsenberg (2).JPG

Het forum met vlnr: Renske Leijten (SP), Paul Tang (PvdA), Ewald Engelen (PvdD) en Antoinette Hertsenberg (Radar TV).

Halfslachtige aanpak

De bijdrage van Tang werd gekenmerkt door emotie. Zonder veel plannen liet hij weten zich te ergeren aan de halfslachtige aanpak van de financiële lobby en zich machteloos te voelen bij het gebrek aan vertrouwen in de overheid. Zo kwam hij heel oprecht over, terwijl hij consistent de genoemde machteloosheid uitstraalde. Hij was dan wel weer de spreker die na afloop het langst bleef napraten voor het toelichten van zijn mening.

Panama Papers

Leijten was vooral eerlijk. “Toen in april 2016 de Panama Papers uitkwamen dacht ik dat de sector eindelijk aangepakt zou worden, maar er is blijkbaar meer macht dan ik dacht in handen van degenen die belang hebben bij het negeren van maatschappelijke problemen. Ik ben nog maar drie maanden met deze materie bezig, dus ik weet er onvoldoende van om een stellige mening te kunnen hebben.”

‘Ze werken niet mee’

Deze laatste uitspraak deed Leijten zelfs twee keer. Dit riep de vraag op of de standpunten van Ons Geld misschien zodanig verschillen van het partijprogramma, dat ze dit niet voor een volle zaal wil toegeven. Daarnaast was ze evenmin vrij van machteloosheid: “De SP doet zijn best, het zijn de andere partijen die niet meewerken. De PVV-motie dat Nederland geen belastingparadijs mag worden genoemd omdat er een functionerend fiscaal systeem bestaat, is daardoor aangenomen.”

‘Falend toezicht’

Engelen was de meest felle forumdeelnemer. “Als de vragen die vandaag worden gesteld tien jaar geleden waren beantwoord, hadden we de financiële crisis kunnen voorkomen. De politiek praat over vluchtelingen, over de staatsschuld en de bedragen waarmee banken uit publiek geld gered moeten worden. Dat is absoluut niet de juiste discussie, het gaat om een economie die wordt aangejaagd door schulden, op basis van wangedrag van bankiers, onder falend toezicht van DNB.”

Vinger aan de pols

Na een dag vol betogen, soms monetair, maatschappelijk of machteloos, blijft de vraag hangen of de verlangde verandering tot stand gaat komen. Is er wat veranderd sinds twee jaar geleden DNB zei dat ze de vinger aan de pols van de geldschepping houden, terwijl de patiënt op de IC thuishoort? Dagvoorzitter Van Houts geeft hoop: “We hebben de voorstelling Door de Bank Genomen ook gespeeld bij DNB, met directeur Knot en commissaris Rinnooy Kan in het publiek. We vroegen na afloop of het verhaal herkenbaar was en het antwoord luidde bevestigend. Toen vroegen we waarom burgers dit niet verteld wordt. Het was lang stil en toen werd gezegd dat het niet de bedoeling was mensen ongerust te maken. Maar ik kan u verzekeren: er is nu meer transparantie.”

=VjG-commentaar

In dit commentaar benoemen we vanuit Verhuis je Geld enkele mogelijkheden die de burger heeft om de politiek en de financiële sector signalen te blijven geven van de gewenste verandering:

  • het verbod op de term belastingparadijs roept de vraag op wie dit handhaaft, wat de sanctie is en waarom artikel 7 van de Grondwet terzijde wordt geschoven. Voor wie zich aan het verbod wil houden kan een alternatieve term handig zijn. Omdat het woord denkbeeldig wordt weggepiept, kan dat alternatief zijn: belastingpiep

    Wordt belastingpiep, het legale alternatief
    voor belastingparadijs?

  • voor burgers en politici geldt: volg altijd je eigen normen, waarden en doelen. Gebruik het gedrag van anderen dus niet als excuus
  • maak bewuste keuzes voor bedrijven die jouw klandizie waard zijn, niet alleen op het gebied van voedsel, vervoer of energie, maar ook bij financiële diensten
  • lees kritisch de media en geef uiting aan je mening in een commentaar en in je berichten op sociale media
  • zorg dat je geïnformeerd blijft over onderwerpen die je relevant vindt, via websites die je vertrouwt. Bij Verhuis je Geld blijven we natuurlijk aanspreekbaar op een zorgvuldige en relevante berichtgeving, evenals de verbonden pagina’s op Facebook en Twitter van Mijn Geld Telt
  • als je je zorgen maakt over de kwaliteit van lucht, water en voedsel, de humaniteit van de zorg of de stabiliteit van het financiële systeem, stem dan niet op een partij die om electorale reden een koppeling maakt tussen moslims, vluchtelingen en misdaad.
Cartoon geld als geld

Cartoon van beeldverslaggever Margreet de Heer.

Naschrift

 

Ook de collega’s van Follow the Money doen verslag van het symposium.

Zondagochtend a.s: symposium Ons Geld

Zondagochtend 18 juni houdt Ons Geld een symposium over nut en noodzaak van geldhervorming. Dit onderwerp wordt besproken door bekendheden als: Marianne Thieme (PvdD), Paul Tang (PvdA), Renske Leijten (SP) en Antoinette Hertsenberg (AVROTROS).

Koppen 27c8d828716209069475ba5eb4267bf8114ea55632e73dbd11cfcd151da0e66e

 

Andere sprekers zijn hoogleraar Klaas van Egmond en activisten van Ons Geld. Acteur George van Houts (De Verleiders) leidt het debat over de toekomst van het geldstelsel, het verband tussen geld, milieu en armoede, onderwijs over geld en de ‘virtuele euro’.

Programma

Het programma begint om 10u. Locatie is theater De La Mar in Amsterdam. Aanmelden is nog mogelijk.  Om 14u is een voorstelling van Door de Bank Genomen van De Verleiders. Voor het bijwonen hiervan moeten apart kaarten worden aangeschaft.

Verslag

De organisatie van het symposium heeft de redactie van Verhuis je Geld geaccrediteerd voor het doen van een journalistiek verslag. Met een ervaring van dertig jaar in dit vak doen we dat op de professionele manier die VjG-lezers gewend zijn: onafhankelijk, zorgvuldig en met compassie. Met de gebruikelijke werkwijze voor eventuele voorinzage krijgen lezers dan binnen een week een verslag met feiten, sfeer en beeld.

Logo met hartje

Waarom zijn banken dicht op 1 mei?

Betalingen die de afgelopen dag zijn gedaan, worden pas morgen verwerkt. Van de meeste banken waren ook de kantoren gesloten. Waar is dat voor nodig?

Dame relaxt -uitsnede

Gemeentes stellen koopzondagen in, meubelboulevards maken furore tijdens feestdagen en de detailhandel verruimt onder druk van webwinkels de openingstijden. Banken doen daar niet aan mee. In het weekend staan de betalingen stil en ook op 1 mei geven ze hun personeel vrijaf met als verklaring “Het is een internationale feestdag.”

Wat moeten banken doen?

Is het redelijk dat banken sluiten op de Dag van de arbeid of zouden ze moeten meedoen aan de ratrace die zij hun klanten opleggen?

De Blije B (géén bank): ’93 miljard verspild aan rente’

“In Nederland financieren we de staatsschuld door verkoop van staatsobligaties op de dure en grillige anonieme internationale kapitaalmarkt. Sinds 1970 hadden wij op onze staatsschuld 93 miljard euro aan rentekosten kunnen besparen.” Dat zegt organisatie De Blije B (geen bank), die een coöperatieve bank in oprichting heeft.

blije-b-de-kernwaardenOmdat de organisatie volgens toezichthouder DNB niet als bank mag worden beschouwd, zet de redactie van Verhuis je Geld dit er expliciet bij: De Blije B (geen bank). Dit kan worden beschouwd als uiting van burgerlijke (on)gehoorzaamheid of als plaagstootje richting DNB. In elk geval wordt de associatie met een bank alvast gelegd.

Bankvergunning

De B staat nu voor Beweging. Wanneer het ledenaantal is gestegen tot boven de 100.000 zal officieel een bankvergunning worden aangevraagd, zegt de organisatie op de website (op een andere webpagina wordt een aantal van 60.000 genoemd).

Waardevaste munt

De Blije B streeft naar introductie van de munt URA, gebaseerd op uren en arbeid. Door het waardevaste karakter van deze begrippen (er kan niet mee gespeculeerd worden), is de munt stabiel. “Alle investeringen onder de URA worden in de reële economie geplaatst en geven financieel, ecologisch, emotioneel en sociaal rendement. Deze investeringen zijn dienstbaar aan de mens die ze altijd blijft gebruiken.”

Schade van rente

De organisatie is tegenstander van rente. “Hierdoor wordt geld aan de samenleving onttrokken, met als gevolg tekorten en crises. Om deze te bestrijden wordt extra geld uit het niets in omloop gebracht met als gevolg nieuwe schulden. Deze schulden dragen ook weer rente in zich mee. Al honderden jaren wordt schuld op schuld en rente op rente gestapeld. 80% van de mensen betaalt rente, 10% is neutraal en 10% ontvangt. Het systeem gaat ten koste van vele mensen, onze aarde, haar bodemschatten en het milieu.”

Meedoenblije-b-de-mensen

Wie wil meedoen aan het scheppen naar een integer financieel systeem op basis van deze uitgangspunten kan zich aansluiten bij De Blije B (nog geen bank).

Dagboek biedt kijkje in keuken van bank

Dagboek foto -uitsnede

Hoe een collega wegens bezuiniging werd ontslagen en de dag erna weer langdurig werd ingehuurd … voor een veel hoger tarief. Deze en andere schrijnende anekdotes komen voor in Dagboek van een bankier, van ex-bankier Tony de Bree. Het bevat allerlei smeuïge verhalen vol verontrusting en verwondering.

Cultuurverandering

Toen De Bree een kamer had die zicht gaf op de parkeerplaats zag hij dat dat sommigen het niet zo nauw namen met de werktijden. Samen met een collega veinsde hij autonummers te noteren van degenen die vroegtijdig vertrokken. Het effect was dat sommige bestuurders direct terugreden en het kantoor weer binnengingen. De Bree noemt dit een kleine bijdrage aan de cultuurverandering die toen gaande was om meer op basis van vertrouwen samen te werken met collega’s en managers.

Tegenstrijdige adviezen

Ook beschrijft hij hoe duurbetaalde consultancybureaus heel ingewikkelde rapporten schreven. Voor de uitvoering van aanbevelingen leverde hetzelfde bureau interimkrachten, “Liefst in grote aantallen en voor langere periodes”. De Bree ontdekte dat een bepaald strategisch advies volkomen tegenstrijdig was aan een advies dat hetzelfde bureau een jaar eerder had gegeven.

Lange termijn

Omdat het bij de strategie altijd gaat om de langere termijn kan deze gang van zaken worden verklaard vanuit willekeur, stuurloosheid of een combinatie daarvan. En het is ook denkbaar dat een bureau aanbevelingen fabriceert die (veranderende) inzichten van de opdrachtgever ondersteunen, om de kans op herhalingsopdrachten te vergroten.

Authentieke verhalen

Het boek bevat prachtige verhalen die heel authentiek overkomen en een fascinerend kijkje geven in de keuken van het bankwezen. Twintig leuke cartoons voeden de beeldvorming van de lezer op non-verbale wijze. De vormgeving is met een welgekozen letter voor de tekst en functionele bekopping heel aangenaam.

Verantwoordelijkheid

Inhoudelijk is het boek heel eerlijk en sympathiek, tegelijk is er wel wat op aan te merken. Op een e-mail daarover aan De Bree zegt hij dat zijn doel was om een ooggetuigenverslag te geven. “Follow te Money kent de verhalen alleen van horen zeggen. Daarnaast wil ik aangeven dat de verantwoordelijkheid voor wat er misgaat niet ligt bij de bankiers, maar bij een systeem waarvan ook de politiek, accountants, consultants en journalisten deel uitmaken.”

Lessen voor iedereen

Die stelling wordt niet bepaald stevig onderbouwd en dat is erg jammer bij zo’n groot maatschappelijk vraagstuk. Alleen in een recensie van De Prooi neemt de auteur wat meer een helikoptervisie in. Wat je als lezer verwacht is dat een auteur benoemt wat al deze verhalen zeggen over de opstelling van banken, politiek, media en anderen. Met  de belangrijkste lessen voor iedereen.

In dialoog

Uit zijn blog, dat meer diepgang heeft, blijkt dat De Bree graag in dialoog wil met de samenleving. Als veelgevraagd spreker lukt hem dat, maar de leesbaarheid van het blog is beperkt, net als die van het boek. Daarmee laat hij opnieuw kansen liggen goodwill te creëren bij zijn lezers om gezamenlijk de bankwereld op andere gedachten te brengen. De wenselijkheid van veranderingen was al duidelijk, terwijl een concrete richting en bewijzen voor de haalbaarheid nodig zijn.

Verspreiding van de boodschap

Ook bevat het blog enkele tekortkomingen die verspreiding van de Dagboek van een bankier -omslagboodschap belemmeren. Om een link te plaatsen naar een interessant artikel op het blog (zoals Kantel de financiële sector in 7 stappen), moet het webadres van dat stuk gevonden worden. Dat gaat heel moeizaam. Verder ontbreekt een pagina over het boek in het menu van het blog. Hier de link voor een bestelling via Managementboek.

Fair4 all: eerlijke economie voor sociale cohesie

Fair4all logo uitsnede -2Een eerlijk alternatief neerzetten voor het economische systeem. Dat wil Fair4all. De organisatie beschouwt een eerlijke economie met sociale cohesie als ‘een feest’.

“Ik heb geleerd geld te tellen, maar niet wat geld is.” Zo vertelt financieel innovator Tony Greenham in een van video’s op de website van Fair4 all. “Laten we geld beschouwen als een manier om waarde uit te wisselen. Dat is dus wat anders dan vermogen dat je in een bankkluis kunt opslaan, dat laatste werkt blokkerend op de enorme creativiteit van mensen.”

Oorzaak in systeem

Het huidige financiële systeem is volgens Greenham gericht op winst op de korte termijn, niet op sociale en ecologische behoeftes. “Ook worden overschotten en tekorten niet gestabiliseerd, maar juist versterkt. De oorzaak hiervan ligt niet bij individuele bankiers, maar bij het systeem. Kunnen we van de overheid verwachten dat dit wordt aangepast, nu het vertrouwen in de overheid niet groter is dan in banken?”

Creatief

Wanneer we geld behandelen als een vorm van vertrouwen in de sociale relatie tussen mensen, kan de mensheid nieuwe wegen zoeken om de economie vorm te geven, zo stelt hij. “Dat dit heel goed denkbaar is bewijst de geschiedenis. In de jaren na de crisis van 1929 waren er in de VS honderden steden die hun eigen geld hadden uitgebracht. En in 1915 wist de overheid op Guernsey de economie op gang te brengen door een investering die  vertrouwen gaf in de gemeenschap. Zolang dat gebeurt en we gebruiken onze creativiteit, zullen we nooit zonder geld komen te zitten.”

Bankrekening voor deelnemers

Wie deelnemer wordt van Fair4All krijgt een ‘gebruiksrekening’ en een rentevrije ‘spaar- & leenrekening’ in Fairs. De eerste heeft kenmerken van een LETS-systeem, de laatste is gebaseerd op het systeem van de Zweedse coöperatieve rentevrije JAK Bank.

Fair4all TEDx talk TonyGreenham

Klik op de foto voor de TEDx-talk van Tony Greenham over creativiteit en sociale cohesie.

 

 

 

Compassieprijs in teken van economie

Compassie -uitsnedeHet is hoog tijd voor een meer humane economie. Dat stelt de stichting die jaarlijks de Compassieprijs uitreikt. Daarom staat de prijs dit jaar in het teken hiervan. “De financiële sector heeft laten zien wat de gevolgen zijn van een economie die niet ten dienste staat van menselijk welzijn en geluk.”

Verbinding van belang

“Wereldwijd verloren mensen banen, huizen en pensioenen. In veel landen leidde dit bovendien tot maatschappelijke instabiliteit en politieke spanningen”, zo stelt de stichting op haar website. “Economie en compassie worden niet snel in één adem genoemd.
Het een gaat over geld en winst, het ander over empathie en mededogen.
Toch is een verbinding tussen beiden mogelijk en van het allergrootste belang.”

Belangrijke initiatieven

In aanmerking voor de prijs komen individuen die zich op dit terrein binnen de Nederlandse samenleving verdienstelijk maken met kleine bedrijven (tot 50 werknemers) of met andere belangrijke initiatieven (bijvoorbeeld in de vorm van artikelen, boeken, onderzoeken, projecten). De prijs is bestemd voor hen die “Harten verwarmen, mensen verbinden en welzijn bevorderen.”

Uitreiking

De prijs wordt uitgereikt op 20 mei en bestaat uit een oorkonde, een lamp en een bedrag van duizend euro. De uitreiking gebeurt tijdens de ondertekening van het Handvest voor Compassie door de stad.  Nomineren kan tot 8 april.

VjG-kort

Banken hebben nauwe banden met politiek, werkgeversorganisaties en toezichthouders, stelt Michiel Werkman bij FTM. Hij noemt het goed getimed dat daags voor het Kamerdebat over derivaten allerlei informatie naar buiten komt die voor banken gunstig is.

Compassie handvest logo

Klik op het plaatje voor het nominatieformulier van de Compassieprijs.