‘Waarom wist ik dat niet?’

Ons Geld confereert over de weg naar een nieuw geldstelsel

DSCI0954 -uitsnede met kleurcorrectieHet financiële systeem wordt nog steeds gekenmerkt door macht, eigenbelang en instabiliteit. Afgezien van een debat in de Tweede Kamer over een burgerinitiatief heeft actiegroep Ons Geld ogenschijnlijk nog weinig bereikt. Over de vraag welke denkbeelden en activiteiten tot hervorming kunnen leiden, belegde de organisatie op 18 juni een symposium in het DeLaMar Theater. Onder leiding van acteur George van Houts kwamen deskundigen en politici aan het woord.

Lily Tomlin Somebody

Boos en radeloos

Initiatiefnemer Luuk de Waal Malefijt van Ons Geld zag in 2002 een documentaire en realiseerde zich de enorme tekortkomingen van het geldstelsel: het is niet democratisch tot stand gekomen, het is niet eerlijk omdat er veel ongelijkheid is en het is niet stabiel. “Ik voelde me boos en radeloos, gelukkig zag ik een poster met een uitspraak van Lily Tomlin die weer perspectief gaf.  Ik stopte met mijn studie en kreeg ruzie bij mijn bijbaan, vanaf dat moment kon ik me volledig toeleggen op het geldsysteem.”

‘Goed dat er monsters zijn’

De weg naar de toekomst doet De Waal denken aan het boek Hero’s Journey van Joseph Campbell. “De scenario’s van veel beroemde films zijn gebaseerd op de verteltechniek die in dit boek wordt behandeld. Daarin bestaat ieder verhaal uit de interactie tussen een hoofdpersoon, een helper, een uitdaging en een beloning. De hoofdpersoon kan een individu zijn, maar ook de samenleving die monster tegenkomt. Het is goed dat er monsters zijn, anders zouden we ons vervelen en kunnen politici geen campagne voeren.”

Financieel geletterd

Ons Geld heeft ook educatieve activiteiten. Naast het bordspel Money Maker (zie het eerdere artikel op deze website) wordt ook materiaal ontwikkeld voor het basis- en voortgezet onderwijs. Jacqueline Haarsma van de organisatie: “Het Nibud stelt dat kinderen onvoldoende financieel geletterd zijn. Wij gaan zorgen dat docenten die hier wat aan willen doen daarvoor de instrumenten krijgen.”

Geld stroomt van arm naar rijk

Spreker Klaas van Egmond (onder meer verbonden aan Sustainable Finance Lab) ging in op de maatschappelijke noodzaak van vernieuwingen in de financiële sector: “Er wordt handel gedreven op basis van waarde, dus is een manier nodig voor het toekennen van waarde. De economie is ondergeschikt geraakt aan dat systeem, in plaats van omgekeerd, en momenteel staan de menselijke waarden daar weer onder. Besluiten worden in toenemende mate genomen op basis van financiële motieven en de bijbehorende machtspositie, waardoor steeds meer geld stroomt van arm naar rijk. Samen met toenemende complexiteit en falend toezicht, is het niet verwonderlijk dat steeds meer grote publieke belangen in private handen komen.”

‘Het kan niet anders’

Wie daar wat aan wil doen krijgt te horen dat het niet anders kan, want de overheid is niet te vertrouwen. Van Egmond: “Toch zijn het private krachten, zoals banken, die het systeem zodanig inrichten dat alle voordeel naar hen gaat. Dat is niet alleen onrechtvaardig en onethisch, het is ook schadelijk voor iedereen. Dit betekent niet dat er geen hoop is. DNB gaat verrassend constructief en open om met vernieuwende inzichten. Ze opereren in de geest van Thorbecke die zomaar uit het niets een democratische grondwet bedacht, op basis van drie principes:

  • mensen hebben rottige eigenschappen
  • dat gaat nog een tijdje zo door
  • we kunnen dit beteugelen.”

Geldschepping vanuit nutsfunctie

In een nieuw geldsysteem is een belangrijke rol weggelegd voor de virtuele euro, aldus Edgar Wortmann van Ons Geld. Dit is een digitale munteenheid die kan worden vergeleken met giraal geld, maar die opeisbaar is zonder dat een bank daar voorwaarden aan kan stellen. Wortmann: “Daarmee combineert de virtuele euro de voordelen van contant geld en bankgeld. Dit geeft de zekerheid dat geldschepping gebeurt vanuit een nutsfunctie met een wettelijke bevoegdheid en gestuurd door maatschappelijke behoefte. Invoering van de virtuele euro in de EU is snel mogelijk door de oprichting van een monetaire autoriteit die onafhankelijk is van particuliere banken en tevens los staat van de centrale bank.”

Wortmann met sheet (1) -uitsnede

Edgar Wortmann: “De virtuele euro combineert de voordelen van contant en bankgeld.”

Drie politici

Tot slot van het symposium was een forumdiscussie. Vertegenwoordigers van veel politieke partijen waren daarvoor uitgenodigd, maar er waren er slechts drie: Paul Tang van de PvdA, Renske Leijten van de SP en Ewald Engelen van de PvdD. Ook Antoinette Hertsenberg van het tv-programma Radar zat in het forum. Zij meldde dat de uitzending Schuldvraag van Radar Extra over de banken een zeldzaam groot aantal inhoudelijk reacties had opgeleverd. “Mensen vroegen verontwaardigd ‘Waarom wist ik dit niet?’ Helaas pakt de overheid het probleem niet bij de oorzaak aan en geeft de journalistiek weinig aandacht aan de standpunten van de diverse partijen.”

Forum met Leijten, Tang, Engelen, Hertsenberg (2).JPG

Het forum met vlnr: Renske Leijten (SP), Paul Tang (PvdA), Ewald Engelen (PvdD) en Antoinette Hertsenberg (Radar TV).

Halfslachtige aanpak

De bijdrage van Tang werd gekenmerkt door emotie. Zonder veel plannen liet hij weten zich te ergeren aan de halfslachtige aanpak van de financiële lobby en zich machteloos te voelen bij het gebrek aan vertrouwen in de overheid. Zo kwam hij heel oprecht over, terwijl hij consistent de genoemde machteloosheid uitstraalde. Hij was dan wel weer de spreker die na afloop het langst bleef napraten voor het toelichten van zijn mening.

Panama Papers

Leijten was vooral eerlijk. “Toen in april 2016 de Panama Papers uitkwamen dacht ik dat de sector eindelijk aangepakt zou worden, maar er is blijkbaar meer macht dan ik dacht in handen van degenen die belang hebben bij het negeren van maatschappelijke problemen. Ik ben nog maar drie maanden met deze materie bezig, dus ik weet er onvoldoende van om een stellige mening te kunnen hebben.”

‘Ze werken niet mee’

Deze laatste uitspraak deed Leijten zelfs twee keer. Dit riep de vraag op of de standpunten van Ons Geld misschien zodanig verschillen van het partijprogramma, dat ze dit niet voor een volle zaal wil toegeven. Daarnaast was ze evenmin vrij van machteloosheid: “De SP doet zijn best, het zijn de andere partijen die niet meewerken. De PVV-motie dat Nederland geen belastingparadijs mag worden genoemd omdat er een functionerend fiscaal systeem bestaat, is daardoor aangenomen.”

‘Falend toezicht’

Engelen was de meest felle forumdeelnemer. “Als de vragen die vandaag worden gesteld tien jaar geleden waren beantwoord, hadden we de financiële crisis kunnen voorkomen. De politiek praat over vluchtelingen, over de staatsschuld en de bedragen waarmee banken uit publiek geld gered moeten worden. Dat is absoluut niet de juiste discussie, het gaat om een economie die wordt aangejaagd door schulden, op basis van wangedrag van bankiers, onder falend toezicht van DNB.”

Vinger aan de pols

Na een dag vol betogen, soms monetair, maatschappelijk of machteloos, blijft de vraag hangen of de verlangde verandering tot stand gaat komen. Is er wat veranderd sinds twee jaar geleden DNB zei dat ze de vinger aan de pols van de geldschepping houden, terwijl de patiënt op de IC thuishoort? Dagvoorzitter Van Houts geeft hoop: “We hebben de voorstelling Door de Bank Genomen ook gespeeld bij DNB, met directeur Knot en commissaris Rinnooy Kan in het publiek. We vroegen na afloop of het verhaal herkenbaar was en het antwoord luidde bevestigend. Toen vroegen we waarom burgers dit niet verteld wordt. Het was lang stil en toen werd gezegd dat het niet de bedoeling was mensen ongerust te maken. Maar ik kan u verzekeren: er is nu meer transparantie.”

=VjG-commentaar

In dit commentaar benoemen we vanuit Verhuis je Geld enkele mogelijkheden die de burger heeft om de politiek en de financiële sector signalen te blijven geven van de gewenste verandering:

  • het verbod op de term belastingparadijs roept de vraag op wie dit handhaaft, wat de sanctie is en waarom artikel 7 van de Grondwet terzijde wordt geschoven. Voor wie zich aan het verbod wil houden kan een alternatieve term handig zijn. Omdat het woord denkbeeldig wordt weggepiept, kan dat alternatief zijn: belastingpiep

    Wordt belastingpiep, het legale alternatief
    voor belastingparadijs?

  • voor burgers en politici geldt: volg altijd je eigen normen, waarden en doelen. Gebruik het gedrag van anderen dus niet als excuus
  • maak bewuste keuzes voor bedrijven die jouw klandizie waard zijn, niet alleen op het gebied van voedsel, vervoer of energie, maar ook bij financiële diensten
  • lees kritisch de media en geef uiting aan je mening in een commentaar en in je berichten op sociale media
  • zorg dat je geïnformeerd blijft over onderwerpen die je relevant vindt, via websites die je vertrouwt. Bij Verhuis je Geld blijven we natuurlijk aanspreekbaar op een zorgvuldige en relevante berichtgeving, evenals de verbonden pagina’s op Facebook en Twitter van Mijn Geld Telt
  • als je je zorgen maakt over de kwaliteit van lucht, water en voedsel, de humaniteit van de zorg of de stabiliteit van het financiële systeem, stem dan niet op een partij die om electorale reden een koppeling maakt tussen moslims, vluchtelingen en misdaad.
Cartoon geld als geld

Cartoon van beeldverslaggever Margreet de Heer.

Naschrift

 

Ook de collega’s van Follow the Money doen verslag van het symposium.

Advertenties

3x VjG-kort: De invloed van geld

_Worden banken butlers?

Ze zijn een schaduw op de muur, komen alleen als je wilt en doen dan precies wat nodig is. De aloude butler voor de elite verschijnt binnenkort in de vorm van een bank, met een dienstverlening voor iedereen. Dat staat in een rapport van KPMG over het fenomeen EVA, Enlightened Virtual Assitant.

butler-uitsnedeAanbestedingen

De voortschrijdende techniek (fintech) maakt het mogelijk om virtuele personal assistants te creëren, die gegevens opzoeken, verwerken, advies geven en transacties uitvoeren. De traditionele bankgebouwen gaan verdwijnen. Sommige bancaire producten zullen worden ingekocht door bankmerken die hun personeel de deur uit hebben gedaan en alleen nog aanbestedingen toekennen aan externe dienstverleners.
Lees meer in een bericht in AccountantWeek en het KPMG-rapport zelf (pdf).

_Hoe de geschiedenis zich herhaalt

De in het vorige bericht genoemde ontwikkeling mag voor de bankwereld desastreus uitpakken, voor de klant betekent dit gewoon een terugkeer naar de oude en vertrouwde bank. Een bank zoals een bank bedoeld is.

Zonder prestigeverlies

Een artikel op de Britse website Banking Technology suggereert dat er sprake zal zijn van systemen die kunnen opereren zonder misdragingen of bonussen. De organisatiecultuur hoeft niet te worden aangepast en er hoeven geen spindoctors te worden ingehuurd om wantoestanden te verbloemen. Het herstellen van blunders zal niet gepaard gaan met angst voor prestigeverlies, maar alleen met het herprogrammeren van de software.

_Invloed op aandelenkoers

Na de nominatie van Hillary Clinton is Bernie Sanders allerminst vleugellam bernie-sanders-uitsnedegeworden. Door een uitspraak van hem is de koers van een farmaceut met vijftien procent gedaald.

Omroep CNBC meldt dat Sanders hiervoor één enkele tweet nodig had over de prijs van een geneesmiddel voor leukemie. De betreffende tweet dateert van 14 oktober en staat hier.

Boek over voorstelling De Verleiders

george-van-houts-uitsnede
Van wie is eigenlijk het geld op je betaalrekening? En wie beslist over de geldhoeveelheid? Het zijn vragen die toneelgroep De Verleiders tijdens voorstellingen van Door de Bank Genomen voorlegde aan het publiek. Dat vertoonde tekenen van verbazing bij de antwoorden, zo beschrijft acteur George van Houts in een boek dat onlangs uitkwam.

Redding van banken

Het boek begint met de geschiedenis van geld. Zo wordt beschreven hoe de koning van Engeland werd gered door banken die zijn oorlog konden financieren. Ze bedongen daarbij een machtspositie. Vandaag de dag is het omgekeerd: banken worden gered door de overheid. Al staat daar weinig tegenover en gebeurt het met geld dat ook weer van banken wordt geleend, tegen een commercieel tarief.

Geld is machtsmiddel

Vandaag de dag is schuld meer dan ooit een machtsmiddel. Burgers voelen zich gedwongen voor hun sociale status om bezittingen aan te schaffen en daarvoor leningen aan te gaan. Ze raken daarmee in een afhankelijke positie. Machthebbers hoeven geen geweld meer te gebruiken of ermee te dreigen, ze zijn door hun vordering onkwetsbaar geworden, in de ogen van ‘horigen’.

Geldschepping in publieke handen

dijsselbloem-2-uitsnedeMede onder invloed van de publieke opinie zijn kleine verbeteringen zichtbaar. Zo vergeleek een bankier De verleiders enkele jaren geleden met Jacobse en Van Es, twee karikaturale types van Van Kooten en De Bie. “Dat gebeurt nu niet meer”, zo verzekerde Van Houts de aanwezigen tijdens de presentatie van zijn boek. “Minister Dijsselbloem staat zelfs welwillend tegenover het idee om geldschepping in publieke handen te brengen. Al kan dat ook met de naderende verkiezingen te maken hebben.”

Macht en mysterie

Over politici bevat het boek een interessante uitspraak. “Ze zijn niet kwaadwillend. Het is erger: ze zijn onwetend.” Of kunnen ze de ernst van de praktijken die we als samenleving gaandeweg ontdekken moeilijk bevatten? Van de onvoorstelbaar brutale en kortzichtige machtswellust, zoals die blijkt uit de scène over Bijzonder beheer, waarover we op deze website al eerder berichtten. Tot en met de supergeheime BIS, Bank for International Settlements. Een instituut dat machtig en mysterieus is, TTIP in het kwadraat.

Ratio en emotie

Met dit boek levert Van Houts een zinvolle bijdrage aan de maatschappelijke discussie. Hij kraakt harde politieke en economische noten. Naast rationele informatie, komt ook de emotionele kant aan bod met beeldspraak, dialoog en oprechte verontwaardiging. Beide hersenhelften worden bediend, wat een voorwaarde is voor bewustwording en gedragsverandering. Als een onderwerp zo belangrijk is en de inhoud aansprekend en oprecht, dan is kritiek geven geen dankbare taak. Toch is dat de rol van een recensent, dus doe ik dat.

Geweld als uitlaatklep

In de eerste plaats stuit ik op de uitlating de kinkers uit de straten, terwijl enkele regels verder wordt gezegd dat er niet gepleit wordt voor geweld. Ik denk dat dreigen met geweld ook een vorm van geweld is. Natuurlijk kan geweld een uitlaatklep zijn voor de brede woede in de samenleving, het is ook begrijpelijk en authentiek.

Sympathie van het publiek

Tegelijk is geweld vooral een uiting van machteloosheid en daarmee maak je niet bepaald indruk op degenen die aan het roer staan. Daarnaast verlies je de sympathie van de twijfelaars in het publiek en je geeft de machthebbers een reden om te zeggen dat je door emoties wordt gedreven, dat je onredelijk bent. Bovendien geef je ze aanleiding om hard in te grijpen.

Geld en lobby

Daarnaast lijkt het erop dat de auteur heil ziet in beleid, in maatregelen die tot verbetering leiden. Maar er zijn nog veel meer sectoren waar met geld en lobby de politieke besluitvorming onevenredig zwaar onder druk wordt gezet. In de landbouw- en voedselindustrie worden stoffen gebruik die giftig en verslavend zijn, zoals suiker. De farmaceutische sector is doordrenkt van corruptie. Het onderwijs, waar een wereld te winnen is, loopt vast op een verstikkende cultuur. De bestrijding van criminaliteit is door de sterke hiërarchie verworden tot een blundermachine. De traditionele nieuwsmedia verliezen geloofwaardigheid, maar blijven vasthouden aan oude trucjes. En er zijn nog meer voorbeelden.

Uitroeien

De crisis speelt zich af op een dieper niveau en de gevolgen zijn breder dan de financiële wereld. Overal zijn dezelfde motieven en gedragingen te zien: ethische afwegingen en gezamenlijke belangen worden opzij gezet door een kleine elite die gefixeerd is op geld.  En passant zijn ze bezig met de systematische vernietiging van plantensoorten, diersoorten en hun leefgebieden. Omdat ze met dat geld op den duur geen drinkbaar water en geen schone lucht kunnen kopen, zijn ze dus bezig ook zichzelf uit te roeien. Hun kinderen zullen het evenmin overleven.

Ecologisch, sociaal en economisch

De oplossing ligt niet in een procentje zus, een verbod hier en een verplichting daar. Het gaat om fundamentele herbezinning op de rol die we als mensheid spelen in de leefomgeving: ecologisch, sociaal en economisch. Inzichten om onze instincten de goede kant op te sturen zijn te vinden bij etholoog Frans de Waal en de onlangs overleden hoogleraar bedrijfskunde Mauk Mulder. Zie ook een eerder bericht op deze website naar aanleiding van een artikel in De Correspondent en een blog van Ad Broere.

Bestelgegevensomslag-boek

Het boek Door de Bank Genomen is uitgekomen bij Uitgeverij Q en onder meer te bestellen bij Managementboek. Daarnaast is de toneelvoorstelling ook verfilmd. De volgende voorstelling van De Verleiders loopt vanaf begin oktober en heet Slikken en stikken.

Verstrengeling politiek met economie

Verknoopt -uitsnedeDat regeringsbeleid steeds meer wordt gebaseerd op economische overwegingen komt door een sluipende verstrengeling van politieke en economische macht. Dat is de kern van het boek Het financiële regime (Der Souveränitätseffekt) van Joseph Vogl dat afgelopen week in Nederland uitkwam.

Opkomst van de VOC

De opkomst van de VOC in Nederland was het eerste symptoom van deze ontwikkeling, volgens de auteur. En het voorlopige resultaat is de huidige economische crisis. Als dat klopt is de groeiende macht van banken en multinationals dus geen recent probleem. Een symptoom is het wel – de oorzaak ligt dieper.

Crisispolitiek

Gevolg is dat publieke instanties niet langer worden bestuurd door de staat, maar  door een conglomeraat daarvan met internationale organisaties, centrale banken en private ondernemingen. Ongemerkt worden regeringstaken overgenomen door comités van experts, geïmproviseerde raden of informele syndicaten van politieke en economische spelers. “De crisispolitiek die zij vervolgens voeren, wordt slechts gelegitimeerd door noodzaak en uitzonderingstoestand”, zegt Vogl.

Ontbreken van publieke controle

Zo ontstaat een type macht dat zich onttrekt aan publieke controle zodat afwegingen en procedures zich moeilijk in kaart laten brengen. In het moderne geldwezen sluipt een politieke beslissingsmacht, los van de volkssoevereiniteit. De huidige economische crisis is geen bijwerking, maar een instrument voor het rechtvaardigen van machtsconcentratie.

Creditcard -uitsnedeGenomineerd

Het financiële regime werd al voor publicatie genomineerd voor de non-fictieprijs van de Leipziger Buchmesse.

__naschrift
In de week na publicatie van bovenstaand bericht werd Vogl geïnterviewd door De Groene. Eerder verscheen op Verhuis je geld dit artikel over financialisering.

Invloed van geld bij ASN op 8 juni

KarTent, kartonnen kampeertent -uitsnede

Welke invloed heb je als consument met het geld dat je besteedt of investeert? Is het beter om te kiezen voor een kleine vernieuwer of voor een grote speler die een klein stapje zet? Daarover gaat de avond ASN Live, van ASN Bank, op 8 juni in Amersfoort. Een van de projecten die aan bod komt is een producent van kartonnen tenten (foto).

Eerlijke informatie

Spreekster Willemijn Verloop (oprichter van WarChild) gaat in op de vraag hoe ASN Bank invloed uitoefent op de financiële wereld. Ronald Duong, bekend van het tv-programma Keuringsdienst van Waarde, behandelt het belang van eerlijke informatie bij het maken van keuzes. En over de dilemma’s van journalisten bij het samenstellen van die informatie.

Ondersteuning

Daarnaast wordt gesproken over het platform van ASN Bank, Voor de Wereld van Morgen, en de samenwerking daarvan met Oneplanetcrowd bij crowdfunding. De bank zegt hiermee duurzame ideeën te willen ondersteunen “Door te helpen met kennis, tijd, geld, training, publiciteit en een veelzijdig netwerk.” Voorbeelden van deze initiatieven zijn: KarTent (recyclebare kartonnen festivaltenten) en VoorleesExpress (hulp aan kinderen met taalachterstand).

Aanmelding

De avond wordt opgeluisterd met een optreden van zangeres Nana Adjoa. Voor meer informatie en aanmeldingen inzake ASN Live klik hier.

Hoe komen banken aan hun macht?