Haalbaarheid versus noodzaak

VjG-commentaar: symposium Ons Geld in Carré

Terwijl de energietransitie alle aandacht trekt worden ongemerkt de geesten ook steeds rijper voor een revolutie in het financiële systeem. Helaas heeft de publicatie van het WRR-rapport Geld en schuld er nog niet toe geleid dat machtsverhoudingen en argumenten eendrachtig in dezelfde richting wijzen. Over de vraag wat te doen confereerde Ons Geld gister in theater Carré.

Toename van giraal geld

In de loop der jaren is de wijze van geldschepping in Nederland steeds verder af komen te staan van wat nodig en maatschappelijk gewenst is. Er is een sterke toename van het aandeel giraal geld in de geldhoeveelheid, publieke opties voor sparen en betalen zijn verdwenen en het bankenlandschap wordt steeds uniformer.

Burgerinitiatief

Dat zegt het rapport Geld en schuld van de WRR dat is opgesteld in opdracht van de Omslag geld en Schuldminister van Financiën, op verzoek van de Tweede Kamer. Dit gebeurde bij een Kamerdebat dat plaatsvond toen het burgerinitiatief Ons Geld, met een pleidooi voor publieke geldschepping, meer dan 120.000 handtekeningen had gekregen. De WRR heeft tot taak de regering gevraagd en ongevraagd te adviseren en het kabinet heeft de plicht om te reageren op de adviezen.

Hoge schuldenniveaus

Op het podium van Carré schetsten Arnoud Boot en Josta de Hoog van de WRR wat de belangrijkste problemen zijn. In Nederland zijn schuldenniveaus van particulieren opvallend hoog, daarnaast vertoont de waarde van kredieten sterke fluctuaties. Dit zorgt er mede voor dat het herstel van een eventuele crisis veel langer duurt dan in omringende landen. Banken worden steeds commerciëler en tegelijk zijn de publieke gevolgen van hun handelen steeds groter. als gevolg daarvan is het publieke belang van geldschepping onvoldoende gediend, terwijl banken een grote rol spelen bij het betaalverkeer en het verstrekken van leningen.

Boot en De Hoog, WRR

Arnoud Boot en Josta de Hoog van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid: “Onderzoek nodig naar de haalbaarheid van een publieke betaalbank.”

Meer diversiteit

“Dat schuldengroei nog steeds fiscaal gestimuleerd wordt is heel ernstig voor de stabiliteit van ons financiële systeem”, aldus Boot. “Daarom moet de schuldengroei getemd worden en we bevelen aan onderzoek te doen naar de haalbaarheid van een publieke betaalbank.” Verder moet Nederland beter worden voorbereid op en volgende crisis en de financiële sector moet meer diversiteit krijgen. Dit laatste wordt niet toegelicht, waarschijnlijk wordt bedoeld dat er meer spelers op de financiële markt komen en dat hun aanbod transparantie vertoont, zodat het vergelijkbaar is. Zo krijgen particulieren en bedrijven die een financiële dienstverlener zoeken meer keuzevrijheid en een sterkere positie.

Digitale portemonnee voor iedereen

Tijdens de bankencrisis werden neoliberale partijen ineens voorstander van overheidsingrijpen, stelde Mahir Alkaya, lid van de Tweede Kamer voor de SP en indiener van de initiatiefnota Veilig sparen en betalen. “U snapt dat alleen machtige bedrijven daarop kunnen rekenen, de burger niet. Banken maken nu al weer miljardenwinst en als het straks misgaat mogen wij de rekening betalen. Wat mij betreft moeten banken failliet kunnen gaan, eigenlijk doe ik dus als socialist een beroep op marktwerking. Iedere inwoner van Nederland krijgt volgens mijn voorstel een digitale portemonnee om betalingen te doen. In het WRR-rapport kunt u lezen dat dit een disciplinerend effect zal hebben op banken zodat ze op een meer verantwoorde wijze zullen opereren.”

Uitsnede panel met Mahir Alkaya, SP

Mahir Alkaya van de SP achter het spreekgestoelte, met aan tafel vlnr: Jacqueline Haarsma van Ons Geld, moderator Antoinette Hertsenberg, Paul Buitink van stichting Full Reserve (Depositobank) en Edgar Wortmann van Ons Geld.

Geduld en empathie

Bij de discussie leek het er soms op dat de deelnemers een verschillende taal spraken. Er was waardering voor Arnoud Boot die op symposia van Ons Geld met veel geduld en empathie zijn inbreng levert. Tegelijk is Boot iemand die oproept tot verantwoordelijkheid als hij vindt dat het idealisme van Ons Geld ontspoort. Terwijl Ons Geld de noodzaak van maatregelen benadrukt, wijst Boot op de haalbaarheid. Het doet denken aan een arts op de afdeling spoedeisende hulp die zegt “Sorry, ik begrijp dat u dringend hulp nodig hebt bij een hartaanval, maar door bezuinigingen zijn we onderbezet en kunnen we niets doen.”

Boban Braspenning met zijn verhaal over het Bankenwezen

Verteller Boban Braspenning over zijn kinderboek Het Bankenwezen.

Vluchtelingenstroom draait om

En op zich is ook het logisch dat Ons Geld protesteert als de WRR stelt dat hyperinflatie geen gevolg is van publieke geldschepping. “Een woord dat voor iedereen een schrikbeeld is staat volkomen ten onrechte in een officieel rapport. Waar was dat voor nodig?!” Het kalme antwoord van Boot: “We moeten alles onderzoeken, dat hoort erbij.” Het is dan wel te hopen dat de WRR ook schrikbeelden benoemt die zouden kunnen optreden als de geldschepping niet in publieke handen komt. Bijvoorbeeld: de vluchtelingenstroom draait om als er geen geldsysteem meer is. Europeanen wagen hun leven door met gammele bootjes de Middellandse Zee over te steken om in Afrika op een stukje land autarkisch te gaan leven.

De Verleiders -uitsnede

Ook toneelgezelschap De Verleiders was aanwezig in Carré.

Geslaagd experiment

De uitzonderingspositie die banken hebben gekregen bracht ook nog een overpeinzing teweeg. Gezien het feit dat de sector veel macht krijgt die niet in banen wordt geleid, dat woekerwinsten worden gemaakt door gratis gebruik van een financiële infrastructuur en dat fiasco’s de facto worden afgewend, genieten banken eigenlijk een soort basisinkomen. Omdat dit nu al een aantal jaar duurt is er blijkbaar sprake van een geslaagd experiment. Al kan daar natuurlijk pas echt sprake van zijn als ook andere bedrijven en burgers dat genot toebedeeld krijgen.

Eerdere stukken op Verhuis je Geld over Ons Geld en de WRR:

Publiek -uitsnede

Advertenties

VjG-reportage: Als vissen die water ontdekken

Congres Ons Geld zet stappen vooruit in bewustzijn

De hervorming van het geldstelsel kristalliseert zich langzaam maar zeker uit. Moedeloosheid lag op de loer in de uitverkochte Stadsschouwburg in Utrecht waar Ons Geld afgelopen zaterdag een congres had onder het motto GELD ZAT. Frustratie en berusting over de macht om belangen door te drukken en de onmacht om fouten te erkennen Misschien is het logisch dat toezichthouders reageren als konijntjes op een koplamp, want … “Iedereen zoomt in, niemand zoomt uit.”

Publiek -uitsnede2Kroonlid

De uitspraak over inzoomen komt van Freek de Jonge die in de voorstelling De Stemming 3 in een denkbeeldige Trêveszaal het politieke toneel betrad. Zo vertelt spreker Klaas van Egmond, hoogleraar in Utrecht en voormalig kroonlid van de SER. Met een verzameling slides schetst hij hoe het allemaal zo ver heeft kunnen komen.

Irrationele overwegingen

“Veel menselijke beslissingen worden uit irrationele overwegingen genomen,” volgens Van Egmond. “Niet zelden worden daarbij doel en middelen omgedraaid. Macht is een doel op zich geworden, dat zien we binnen de kerk, de politiek en de bankwereld. Abraham Lincoln slaagde erin de slavernij af te schaffen, hij wilde zelfs verder gaan. Hij vond dat geldschepping in publieke handen moest komen omdat dan de macht beter verdeeld werd en het sturend vermogen van de overheid vergroot. Niet lang daarna werd hij vermoord.”

Als je inzoomt neemt het overzicht af.

Verelendung en verleiding

Vertegenwoordigers van Milieudefensie en Oxfam Novib vertellen waartoe dat kan leiden. In de derde wereld worden boeren van het land gejaagd dat hun familie eeuwenlang bezat, omdat multinationals er palmplantages willen aanleggen. “Geldbezitters zijn gewend hun machtspositie ongebreideld te vergroten via erfopvolging, monopolies of het ontnemen van macht aan anderen.” Terwijl Marx dacht dat die laatste ten prooi zouden vallen aan verelendung en een revolutie zouden afdwingen, ontstaan er initiatieven die de burger verleiden tot nieuwe ideeën. Zoals de stichting Ons Geld die met beargumenteerde alternatieven naar verandering streeft.

Factor 10 fout

Een van die oplossingen die het financiële systeem meer stabiliteit en transparantie zou geven is de komst van een depositobank (zie ons eerdere artikel daarover). De gevestigde machten in de financiële wereld zetten daartegen hun hakken in het zand, zoals blijkt uit een korte video die wordt vertoond. Daarin zegt Rabo-topman Wiebe Draijer dat een depositobank geen rendement kan halen. Maar zijn berekening zit er een factor tien naast, zo vertelt spreker Arnoud Boot de aanwezigen bij GELD ZAT. “Wij zouden zeggen dat het argument dan wegvalt, maar bankiers liggen niet wakker van zo’n verschil.” Het is een van de momenten waarop de zaal uitbarst in applaus.

Biljet op zwarte vloer -uitsnede

Het geld ligt vandaag niet op straat, maar op de foyervloer van de Stadsschouwburg.

Meer views

Vanouds beheersen gevestigde machten de media, maar ook dat is aan het verschuiven. Hoogleraar Wim Boonstra werkte mee aan een publicatie in het FD waarin het burgerinitiatief van Ons Geld om geldschepping in publieke handen te brengen werd afgemaakt. Een reactie van acteur George Houts werd niet geplaatst waarop hij een video maakte die meer views kreeg dan het eerdere artikel.

Verdachtmakingen

Collega Pierre Bokma, die meewerkte aan de voorstelling Door de bank genomen, werd door de Volkskrant geïnterviewd over zijn steun aan het burgerinitiatief. De publicatie die erop volgde bevatte geen letter over het besproken onderwerp, maar alleen verdachtmakingen over het privéleven van Bokma. “Een krant die dat doet bewijst zichzelf geen dienst.” Er is lof voor het goedbekeken tv-programma Radar TV, dat enkele keren de misstanden in het geldsysteem op een serieuze manier belichtte.

Liefdesverdriet

Voor Martijn Jeroen van der Linden, Viswetenschapper en bestuurslid van Ons Geld, draait het om bewustwording. “Ik voelde liefdesverdriet toen ik ontdekte hoezeer het geldsysteem faalt. Het is net als water voor een vis, zo vanzelfsprekend dat je het niet ziet.”

Utrechtse Euro

Tijdens de discussie blijkt dat er niet alleen GELD ZAT is,

wees de veranderingmaar ook oplossingen. Allerlei vragenstellers zijn het erover eens dat één oplossing centraal moet staan, terwijl ze over de inhoud van die oplossing van mening verschillen. Oproepen met webadressen gaan kriskras door de zaal. Met ontwapenende nuchterheid bundelt discussieleider Frederique de Jong de diversiteit van de intenties. Deze is ergens hoopgevend en varieert van lokale geldsystemen als de Utrechtse Euro tot een conferentie met de machtigste kapitaalbezitters en de uitspraak die aan Gandhi wordt toegeschreven: wees de verandering die je wilt zien.

Een ons geld

Een andere uitspraak van Gandhi zegt dat er genoeg is voor ieders behoefte en niet genoeg voor de hebzucht van enkelen. Als er een basisinkomen bestond, dan kreeg iedereen een ons geld. Net als bij het kopen van kaas: het mag iets meer zijn, maar graaigedrag is nergens voor nodig. Als je voelt dat je genoeg hebt, dan kun je zwemmen in het geld, als een vis in het water. Zo zie je maar: geld zat, terwijl we altijd dachten dat het op de bank moet staan. Er zijn alleen wat bankiers die die een paar jaar moeten zitten. En dan natuurlijk niet op een bank of een dure fauteuil, maar op een brits. Toevallig is deze bankier Brits.

Cees Grimbergen -uitsnede

Cees Grimbergen van het Nationaal Pensioendebat, dit keer niet voor een camera, maar achter in de zaal. Zie het eerdere VjG-artikel over zijn initiatief.

Zondagochtend a.s: symposium Ons Geld

Zondagochtend 18 juni houdt Ons Geld een symposium over nut en noodzaak van geldhervorming. Dit onderwerp wordt besproken door bekendheden als: Marianne Thieme (PvdD), Paul Tang (PvdA), Renske Leijten (SP) en Antoinette Hertsenberg (AVROTROS).

Koppen 27c8d828716209069475ba5eb4267bf8114ea55632e73dbd11cfcd151da0e66e

 

Andere sprekers zijn hoogleraar Klaas van Egmond en activisten van Ons Geld. Acteur George van Houts (De Verleiders) leidt het debat over de toekomst van het geldstelsel, het verband tussen geld, milieu en armoede, onderwijs over geld en de ‘virtuele euro’.

Programma

Het programma begint om 10u. Locatie is theater De La Mar in Amsterdam. Aanmelden is nog mogelijk.  Om 14u is een voorstelling van Door de Bank Genomen van De Verleiders. Voor het bijwonen hiervan moeten apart kaarten worden aangeschaft.

Verslag

De organisatie van het symposium heeft de redactie van Verhuis je Geld geaccrediteerd voor het doen van een journalistiek verslag. Met een ervaring van dertig jaar in dit vak doen we dat op de professionele manier die VjG-lezers gewend zijn: onafhankelijk, zorgvuldig en met compassie. Met de gebruikelijke werkwijze voor eventuele voorinzage krijgen lezers dan binnen een week een verslag met feiten, sfeer en beeld.

Logo met hartje

Tussen draaien, dralen en Draghi

Op 26 januari organiseren de stichting Ons Geld en de Socialistische Partij een debatavond over de Europese Centrale Bank (ECB). Vragen die aan bod komen zijn: wat is de maatschappelijke rol van de centrale bank? Hoe moet de controle daarop worden ingericht? En welke alternatieven heeft het huidige ECB-beleid?

ECB -uitsnede.jpgNieuwe input

De ECB is de centrale bank van de Europese commerciële banken, er is dus geen binding met de lidstaten of de EU. De bank voert een autonoom beleid met ingrijpende gevolgen voor de Europeanen. Voorzitter Mario Draghi van de ECB komt dit jaar naar de Tweede Kamer om uitleg te geven over het monetaire beleid. SP-kamerlid Arnold Merkies zoekt met deze avond nieuwe input voor zijn bijdrage aan dit gesprek.

Stabiliteit gevraagd

DNB-directeur Klaas Knot is van mening dat politici zich niet moeten uitlaten over monetair beleid en Draghi gaat juist daarover met hen in gesprek. Het is begrijpelijk dat dit beleid vraagt om een grote mate van stabiliteit, dus afstand tot politiek gedraai – tegelijk is het wat vreemd dat politici categorisch de mond wordt gesnoerd door de Nederlandse toezichthouder. De twee hebben meer te stellen, want ook dat Draghi de geldkraan nog steeds niet dichtdraait baart Knot zorgen.

Sprekers

Op 26 januari komen aan het woord: Wim Boonstra (Rabobank), Dirk Bezemer (RU blokjes-uitsnedeGroningen), Hans de Geus (RTLZ) en Edgar Wortmann (Ons Geld). Locatie is het Paard van Troje, Prinsegracht 12, 2512 GA Den Haag. Aanvang 19:15. Toegang is gratis, aanmelden noodzakelijk.

VjG-kort: vragen voor lijsttrekkers