Welk doel heiligt financiële middelen?

Geld in de bijrol, het nieuwe boek van Ad Broere

Door heroprichting van de Postbank ontstaat een nieuw soort nationale bank waar iedere burger een betaalrekening heeft. Dat is het pleidooi van econoom Ad Broere in zijn nieuwe boek Geld in de bijrol. In zijn visie fungeren private banken voortaan als tussenpersonen met bijzondere expertise op het gebied van financiering. Geen geld, lege zakken -uitsnede

Risiso’s afgewenteld

Als medewerker van een grote bank leerde Broere de financiële wereld van binnenuit kennen. Hij maakte mee hoe de traditionele rol van de bank steeds minder dienstverlenend werd. Er kwamen nieuwe financiële producten die zogenaamd heel slim waren. Maar dan vooral ten faveure van de bank zelf omdat exorbitante winsten werden binnengesluisd, terwijl de risico’s werden afgewenteld op klanten en samenleving.

Inspiratie schumacher

Tijdens zijn studie aan de Rijksuniversiteit Groningen verwonderde Broere zich over het rigidi mensbeeld van economen en hij liet zich inspireren door auteurs als Ernst Friedrich Schumacher en Anthony Sampson. De eerste schreef onder meer Hou het klein (Small is beautifull – economics as if people mattered) en de tweede verdiepte zich in de de politieke invloed van het Amerikaanse concern ITT. Het lijkt voorstelbaar dat iemand met een kritische en maatschappelijk verantwoorde houding het niet lang volhoudt bij een eenzijdig op materieel gewin gerichte bedrijfscultuur. Broere werd ondernemer en schrijver van diverse boeken over de financiële sector, waarvan Geld in de bijrol het laatste is. Het eerste exemplaar daarvan werd op 15 september in ontvangst genomen door acteur en activist George van Houts met wie Broere heeft samengewerkt in het bestuur van de stichting Ons Geld.

Prijsverschil

Broere beschrijft een aantal fenomenen die we om ons heen zien en waar we als consument ook van profiteren, zelfs al weten we dat niet. In Zeeland gevangen garnalen worden in Marokko gepeld en vervolgens weer teruggevlogen naar Nederland waar ze in het koelvak van de supermarkt te koop zijn. We beseffen blijkbaar niet dat het ten koste gaat van het milieu en de Nederlandse werkgelegenheid: als consument gaan we voor een dubbeltje prijsverschil al naar de concurrent.

Machtsmisbruik

Datzelfde fenomeen ook te zien in organisaties, bijvoorbeeld hoe de NAM omging met de veiligheid van Groningers in hun door aardbevingen getroffen huizen. Overal geven (financiële) belangen de doorslag, misschien nog wel het allermeest bij de Bank for International Settlements. Een mysterieuze bancaire instantie die niet door publieke organen wordt bewaakt en waar machtsmisbruik welig tiert.

Honger en hebzucht

Waar democratische controle ontbreekt ontstaat al gauw een sfeer van pakken wat je pakken kan. De gelegenheid maakt de dief, zeker waar de voordelen groot zijn en de kans dat je betrapt wordt klein. Dat dacht de Griekse regering ook toen ze fraudeerden met Europees geld waardoor de economie gesaneerd moest worden. Broere stelt dat het Griekse scenario voor ons niet ver weg is: overal waar machtshonger en hebzucht de overhand krijgen ontstaat een moment dat de zeepbel klapt en de economie op de rails moet worden gezet door financiers die alleen vanuit hun eigen belang opereren met keiharde eisen.

Weimar Republiek

Het zal niet de laatste keer zijn dat een crisis als in Griekenland uitbreekt en het was ook niet de eerste keer. Broere vergelijkt de situatie met de Weimar Republiek in Duitsland en de Amerikaanse economie kort voor de beurskrach van 1929.

Foxconn -uitnsedeEfficiencydruk

Wil de mensheid herhaling voorkomen, dan moeten we volgens hem leren meer liefdevol met geld om te gaan. Dat betekent: met meer compassie en door het aanpakken van oorzaken in plaats van symptomen. Een aangrijpend voorbeeld dat hij noemt is de Chinese technologieproducent Foxconn waar medewerkers wanhopig werden van de efficiencydruk. Ze maakten een eind aan hun leven door van het gebouw te springen. De cynische oplossing die Foxconn zocht is het aanbrengen van veiligheidsnetten rondom het gebouw, terwijl er niets werd gedaan aan het verbeteren van arbeidsomstandigheden.

Oogkleppen af

Op macro-economisch niveau vraagt dit om nieuwe hypotheses. De economische wetenschap moet de oogkleppen afzetten en erkennen dat markten niet perfect zijn, dat actoren niet volledig geïnformeerd zijn en niet rationeel handelen. Vernieuwende inzichten moeten bespreekbaar zijn, zoals het kwijtschelden van schulden. Dat is overigens helemaal niet nieuw, het werkte al onder de Sumerische vorsten. En het komt ook al voor in de bijbel: tijdens het joodse Jubeljaar werd de grond herverdeeld.

Geen alternatief

Helaas is het afzetten oogkleppen voor iedereen moeilijk, dus ook in de financiële wereld. Zo vindt DNB-president Klaas Knot dat er geen alternatief is voor het bestaande geldstelsel, zoals Shell beweerde dat er geen alternatief is voor fossiele brandstoffen. En banken houden er voorspellingen op na die zichzelf vervullen. Als ze de geldkraan dichtdraaien bij een bedrijf en het valt om, is de reactie: “Zie je wel dat het nodig was.”

Prijsstabiliteit en werkgelegenheid

De eerste stappen naar een meer liefdevol geldstelsel worden gezet met de de maatregelen die aan het begin van dit artikel worden genoemd. De Postbank nieuwe stijl fungeert niet alleen als bank waar iedere burger een betaalrekening heeft, maar registreert ook het eigendom van geld, zoals het Kadaster bij grond. Daarnaast bepleit Broere dat geldschepping onder coördinatie van de Centrale Bank gebeurt, in combinatie met belastingheffing. Op die manier kan de geldhoeveelheid anticyclisch worden aangestuurd, vanuit maatschappelijke belangen, zoals prijsstabiliteit en werkgelegenheid.

Inzichten en experiementen

Verder bevat het boek een inventarisatie van een groot aantal inzichten experimenten om het financiële systeem te vernieuwen, zoals

  • lokaal geld, waarmee impulsen worden gegeven aan de werkgelegenheid, de betrokkenheid van klanten en zekerheid over de herkomst van producten. Zoals is gebleken uit een experiment in de Oostenrijkse plaats Wörgl. Een bijzondere vorm van lokaal geld is de Ziny waar geldschepping plaatsvindt door het leveren van diensten aan de lokale gemeenschap
  • broodfondsen waarmee ondernemers hun risico op ziekte delen
  • een Pensioenbank die iedereen inzicht in de stand van zijn/haar pensioen
  • New Financial Forum, online platform voor een nieuwe financiële wereld.

Op zijn website Love made visible noemt Broere meer dan 700 initiatieven waarbij geld een bijrol speelt.

Gewenst en haalbaar

Portret Ad Broere

Ad Broere: veel kennis, ervaring en goede intenties. (foto: WantToKnow).

In het boek en in andere publicaties van Broere is te proeven dat hij beschikt over veel kennis, ervaring en goede intenties. Daarmee krijgt de lezer een breed palet aan inzichten voorgeschoteld over de wenselijkheid en de haalbaarheid van een nieuw financieel stelsel. Een krachtige structuur is niet de sterkste kant van het boek: observaties, analyses, uitgangspunten en oplossingen staan nogal eens door elkaar heen. Dit geeft een wat onrustig gevoel, alsof er geen eindconclusie is omdat er op de volgende pagina wellicht weer nieuwe feiten om de hoek komen. Het is overigens wel begrijpelijk voor een auteur met een diepgaande kennis van de materie en een holistische benadering, omdat het krachtenveld complex wordt. Daarnaast kan ik me voorstellen dat hij een sterk rechtvaardigheidsgevoel heeft dat al vaak is geconfronteerd met absurd en egoïstisch wangedrag bij organisaties waar hij zelf met veel loyaliteit werkzaam was.

Verslaafd aan verontwaardiging

Ook maatschappelijk ontbreekt het grotere plaatje. Het risicogedrag van bankiers heeft overeenkomsten met atleten die doping slikken en jonge automobilisten die na een uitgaansavond hun leven op het spel zetten. Voor de bestrijding ervan is naast een wettelijk kader ook psychologie nodig. De degeneratie waaraan de financiële sector ten prooi is gevallen heeft verder overeenkomsten met het inzetten van fakenieuws door politici voor hun campagne en het afglijden van kwaliteitsmedia tot oppervlakkige sensatiemachines. En dat alles zou ondenkbaar zijn als burgers er niet vatbaar voor waren, maar zij zijn juist wel verslaafd aan verontwaardiging over praktijken die in strijd lijken met hun belang.

Bijrol

Wat overeind blijft is de stelling dat geen enkel aanvaardbaar doel financiële of andere middelen heiligt: geld komt een bijrol toe. De auteur levert onderbouwing en perspectief voor een zeer actuele en relevante maatschappelijke discussie.

=

Geld in de bijrol – op weg naar een menswaardige samenleving door Ad Broere, uitgeverij Humane Economy Publishing, 320 pagina’s, € 22. bestelgegevens

Omslag Geld in de bijrol -2

Advertenties

VjG-actueel: Wat vinden we van #witwasING?

ING bezondigde zich jarenlang aan het structureel faciliteren van witwassen. Net als VimpelCom en Rabobank ontloopt de bank strafrechtelijke vervolging omdat  het OM besloot te schikken. Dat is gebruikelijk bij misdrijven die vanuit een rechtspersoon worden begaan.Storing ING

Rechtsgevoel verstoord

De bezoekcijfers op Verhuis je Geld rijzen de pan uit, net als rond het vorige schandaal bij ING: de voorgenomen salarisverhoging van topman Hamers. Hier een Statistieken 2018 0906overzicht van de bezoekstatistieken van de afgelopen 12 dagen. Het lijkt erop dat niet alleen de bankiers door hun gedrag (met kenmerken van autisme) kampen met een storing, maar dat ook het rechtsgevoel steeds verder verstoord raakt.

Schikking effectiever dan rechtsgang

Ondanks telefoontaps en in beslag genomen mailverkeer, kon geen individuele verantwoordelijkheid voor misdrijven worden vastgesteld. In Nieuwsuur van gisteravond zei hoofdofficier Fred Westerbeke van het OM dat daarom geen bewijs kan worden geleverd voor vervolging jegens medewerkers. “Bovendien is de schikking effectiever dan een rechtsgang. Er was geen sprake van opzet, ING werkte mee aan het onderzoek en beloofde verbetering. Ook in de rechtszaal niets anders dan een boete worden opgelegd, maar dan pas na een jarenlang slepend proces. Nu is er direct een norm gesteld dat dit nooit meer mag gebeuren.”

Vervolging van rechtspersoon

In dezelfde uitzending zegt oud-president van de Hoge Raad Geert Corstens te begrijpen dat er onvoldoende bewijs is om individuele medewerkers te vervolgen, maar dat wel de bank als rechtspersoon vervolgd had moeten worden. De enige optie voor vervolging lijkt nu het tuchtrecht dat nog maar enkele jaren bestaat in de bancaire sector.

Amateurvoetballer

Van eredivisie tot amateur

In maart nog werd gepleit voor een salarisverhoging van ING-topman Ralph Hamers omdat hij zogenaamd in de eredivisie speelt. Aangezien dit alles onder zijn leiding gebeurde, is hij qua reputatie afgedaald richting amateurs. Het zou interessant worden als het salaris hierbij wordt aangepast.

We leggen onze lezers drie stellingen voor met het verzoek massaal te reageren.

Door een technische onvolkomenheid zijn de stellingen op dit moment helaas niet zichtbaar.

Voor wie er genoeg van heeft: lees deze tips voor een overstap op onze website.

VjG-reportage: Als vissen die water ontdekken

Congres Ons Geld zet stappen vooruit in bewustzijn

De hervorming van het geldstelsel kristalliseert zich langzaam maar zeker uit. Moedeloosheid lag op de loer in de uitverkochte Stadsschouwburg in Utrecht waar Ons Geld afgelopen zaterdag een congres had onder het motto GELD ZAT. Frustratie en berusting over de macht om belangen door te drukken en de onmacht om fouten te erkennen Misschien is het logisch dat toezichthouders reageren als konijntjes op een koplamp, want … “Iedereen zoomt in, niemand zoomt uit.”

Publiek -uitsnede2Kroonlid

De uitspraak over inzoomen komt van Freek de Jonge die in de voorstelling De Stemming 3 in een denkbeeldige Trêveszaal het politieke toneel betrad. Zo vertelt spreker Klaas van Egmond, hoogleraar in Utrecht en voormalig kroonlid van de SER. Met een verzameling slides schetst hij hoe het allemaal zo ver heeft kunnen komen.

Irrationele overwegingen

“Veel menselijke beslissingen worden uit irrationele overwegingen genomen,” volgens Van Egmond. “Niet zelden worden daarbij doel en middelen omgedraaid. Macht is een doel op zich geworden, dat zien we binnen de kerk, de politiek en de bankwereld. Abraham Lincoln slaagde erin de slavernij af te schaffen, hij wilde zelfs verder gaan. Hij vond dat geldschepping in publieke handen moest komen omdat dan de macht beter verdeeld werd en het sturend vermogen van de overheid vergroot. Niet lang daarna werd hij vermoord.”

Als je inzoomt neemt het overzicht af.

Verelendung en verleiding

Vertegenwoordigers van Milieudefensie en Oxfam Novib vertellen waartoe dat kan leiden. In de derde wereld worden boeren van het land gejaagd dat hun familie eeuwenlang bezat, omdat multinationals er palmplantages willen aanleggen. “Geldbezitters zijn gewend hun machtspositie ongebreideld te vergroten via erfopvolging, monopolies of het ontnemen van macht aan anderen.” Terwijl Marx dacht dat die laatste ten prooi zouden vallen aan verelendung en een revolutie zouden afdwingen, ontstaan er initiatieven die de burger verleiden tot nieuwe ideeën. Zoals de stichting Ons Geld die met beargumenteerde alternatieven naar verandering streeft.

Factor 10 fout

Een van die oplossingen die het financiële systeem meer stabiliteit en transparantie zou geven is de komst van een depositobank (zie ons eerdere artikel daarover). De gevestigde machten in de financiële wereld zetten daartegen hun hakken in het zand, zoals blijkt uit een korte video die wordt vertoond. Daarin zegt Rabo-topman Wiebe Draijer dat een depositobank geen rendement kan halen. Maar zijn berekening zit er een factor tien naast, zo vertelt spreker Arnoud Boot de aanwezigen bij GELD ZAT. “Wij zouden zeggen dat het argument dan wegvalt, maar bankiers liggen niet wakker van zo’n verschil.” Het is een van de momenten waarop de zaal uitbarst in applaus.

Biljet op zwarte vloer -uitsnede

Het geld ligt vandaag niet op straat, maar op de foyervloer van de Stadsschouwburg.

Meer views

Vanouds beheersen gevestigde machten de media, maar ook dat is aan het verschuiven. Hoogleraar Wim Boonstra werkte mee aan een publicatie in het FD waarin het burgerinitiatief van Ons Geld om geldschepping in publieke handen te brengen werd afgemaakt. Een reactie van acteur George Houts werd niet geplaatst waarop hij een video maakte die meer views kreeg dan het eerdere artikel.

Verdachtmakingen

Collega Pierre Bokma, die meewerkte aan de voorstelling Door de bank genomen, werd door de Volkskrant geïnterviewd over zijn steun aan het burgerinitiatief. De publicatie die erop volgde bevatte geen letter over het besproken onderwerp, maar alleen verdachtmakingen over het privéleven van Bokma. “Een krant die dat doet bewijst zichzelf geen dienst.” Er is lof voor het goedbekeken tv-programma Radar TV, dat enkele keren de misstanden in het geldsysteem op een serieuze manier belichtte.

Liefdesverdriet

Voor Martijn Jeroen van der Linden, Viswetenschapper en bestuurslid van Ons Geld, draait het om bewustwording. “Ik voelde liefdesverdriet toen ik ontdekte hoezeer het geldsysteem faalt. Het is net als water voor een vis, zo vanzelfsprekend dat je het niet ziet.”

Utrechtse Euro

Tijdens de discussie blijkt dat er niet alleen GELD ZAT is,

wees de veranderingmaar ook oplossingen. Allerlei vragenstellers zijn het erover eens dat één oplossing centraal moet staan, terwijl ze over de inhoud van die oplossing van mening verschillen. Oproepen met webadressen gaan kriskras door de zaal. Met ontwapenende nuchterheid bundelt discussieleider Frederique de Jong de diversiteit van de intenties. Deze is ergens hoopgevend en varieert van lokale geldsystemen als de Utrechtse Euro tot een conferentie met de machtigste kapitaalbezitters en de uitspraak die aan Gandhi wordt toegeschreven: wees de verandering die je wilt zien.

Een ons geld

Een andere uitspraak van Gandhi zegt dat er genoeg is voor ieders behoefte en niet genoeg voor de hebzucht van enkelen. Als er een basisinkomen bestond, dan kreeg iedereen een ons geld. En zoals dat gaat bij het kopen van kaas: het mag iets meer zijn, maar graaigedrag is nergens voor nodig. Als je voelt dat je genoeg hebt, dan kun je zwemmen in het geld, als een vis in het water. Zo zie je maar: geld zat, terwijl we altijd dachten dat het op de bank moet staan. Er zijn alleen wat bankiers die die een paar jaar moeten zitten. En dan natuurlijk niet op een bank of een dure fauteuil, maar op een brits. Zoals deze Britse bankier.

Cees Grimbergen -uitsnede

Cees Grimbergen van het Nationaal Pensioendebat, dit keer niet voor een camera, maar achter in de zaal. Zie het eerdere VjG-artikel over zijn initiatief.

VjG-opinie: Pensioen, een groter schandaal?

‘Het is maar hoe je het wilt framen’ zegt de voorzitter van een onderzoeksinstituut voor pensioenen op een vraag van interviewer Cees Grimbergen. Bij iedere journalist gaan alarmlampen knipperen bij zo’n versluierend antwoord. Hoe staat het met de transparantie en de bereidheid daartoe? En … zijn de misstanden bij pensioenen misschien groter dan bij banken?Hoogleraar pensioeninstituut

Openheid ontweken

Het is een kort fragment uit een onthutsende aflevering van de serie Zwarte Zwanen van omroep Max. Tegelijk een veelzeggend fragment, want behalve over de transparantie roept een dergelijk antwoord ook twijfels op over de professionaliteit waarmee de pers wordt behandeld. Geen enkele journalist mag genoegen nemen met zo’n antwoord. Bovendien leert de ervaring dat wie openheid ontwijkt, vaak geneigd is met enige overmoed het eigenbelang te kunnen nastreven, al dan niet op grote schaal. En dat loopt geheid een keer fout: de betrokkenen gaan over de schreef en lopen tegen de lamp.

Wie is eigenaar?

De serie Zwarte Zwanen gaat over misstanden in de pensioenwereld. Eerdere afleveringen gingen over onbestrafte fraude, vriendjespolitiek, torenhoge verdiensten, extreem ingewikkelde regels en bizar jargon, allemaal rond het geld van kwetsbare mensen die geen keus hadden waar hun pensioengeld is ondergebracht. Van deze ‘pensioendeelnemers’ zit 1350 miljard euro in Nederlandse pensioenfondsen, maar de laatste noemen zich ‘juridisch eigenaar’.

Verbijstering, woede en bezorgdheid

Verder toont deze aflevering het bekende patroon. Bestuurders van financiële instellingen die zich verrijken, die hun belangen naar hartenlust verstrengelen en die elkaar lof toezwaaien. Gedupeerden die zich argeloos in de materie verdiepen, vragen gaan stellen en door de antwoorden (dan wel het gebrek daaraan) steeds dieper gaan graven, waarbij verbijstering, woede en bezorgdheid elkaar afwisselen.

Het echte schandaal?

VjG zet de indicaties dat de schandalen bij de pensioenfondsen groter zijn dan die bij banken even op een rij:

Pensioen - Riet Zaal

Pensioendeelnemer Riet Zaal kreeg toen ze haar recht haalde eerst een korting van € 450 op het pensioen, toen alsnog een storting van € 43.000, onder voorwaarde van geheimhouding.

  • pensioenen zijn eigenlijk altijd ingewikkeld, in tegenstelling tot sommige producten van banken. Dit belemmert de transparantie, dus de kansen voor wie geen expert is om te verifiëren of alles goed zit en recht te halen
  • pensioenen staan veel minder ter discussie, iedereen denkt dat het wel goed geregeld zal zijn in Nederland
  • pensioenen gaan over de toekomst, er is dus een gebrek aan urgentie en aan duidelijkheid hoeveel je terugkrijgt van het ingelegde geld
  • er is geen concurrentie tussen pensioenfondsen, ze zijn gebonden aan de bedrijfstak van de arbeidsovereenkomst. De ervaring leert dat monopolies leiden tot uitwassen
  • door al deze factoren is de kans groot dat regulering en toezicht bij pensioenen minder stringent zijn dan bij de bankensector, terwijl het juist intensiever zou moeten.

Pensioendebat

Omroep Max besteedt maandag om 2025 op NPO2 opnieuw aandacht aan dit onderwerp met het Nationaal Pensioendebat.

Als bezoekers van de website Verhuis je Geld reageren op dit bericht komen we bij een latere gelegenheid terug op het onderwerp pensioen.

 

VjG-actueel: Is het NU genoeg geweest?

Na jaren van langzame neergang, zijn de bezoekcijfers van Verhuis je Geld plotseling verveelvoudigd. Gezien de zoektermen die we in de statistieken terugvinden denken veel bezoekers aan een overstap.

Statistieken 2018 0313 -uitsnede

De ontwikkeling in de bezoekcijfers van 23 februari tot halverwege 13 maart 2018.

Belangstelling voor Triodos en ASN

Hierbij zijn Triodos Bank en ASN Bank als vanouds de favoriete alternatieven. Media als Trouw en Het Parool zien dezelfde ontwikkeling, die wordt toegeschreven aan de salarisverdubbeling van ING-topman Ralph Hamers.

Salaris Hamers was de druppel

“Als de bank dan zo ontzettend goed rendeert en zo fantastisch in de eredivisie meespeelt, dan kan je beter rente uitkeren aan je al klanten in plaats van die ene meneer aan de top nog eens extra te spekken”, zegt ING-klant Leeuw Af op het webforum van ING. Na 55 jaar bankieren bij ING zegt hij nu op. Het lijkt erop dat de discussie vele honderden soortgelijke reacties telt voor wie het salaris van Hamers ‘de druppel’ is.

Wat doet u?

Wat doet u als lezer van Verhuis je Geld? Wacht u nog met een overstap of is definitief duidelijk dat grootbanken het verdienen om in te storten als het kasteel van een tiran?

Cartoon Argus in Metro over salaris Hamers ING

Deze cartoon in Metro vat kernachtig samen waar de prioriteiten van ING rond het salarisvoorstel liggen.

 

Niet bang voor de bank

Ondernemers in zwaar weer worden heen en weer geslingerd tussen angst om bij de bank uit de gratie te raken, woede en onmacht. Een assertieve houding met oog voor eigen verantwoordelijkheid is de beste opstelling, zo blijkt uit het boek Bankripped – de slagers van de bank, van Theo Terdu. Is het advies ook bruikbaar voor particulieren en de relatie met hun bank?

Theo Terdu -uitsnede-2Persoonlijk leed

Terdu is onder meer bekend van optredens bij het tv-programma Business Class van Harry Mens. Hij noemt zichzelf troubleshooter voor ondernemers, daarbij gaat het onder meer om inzichten waardoor de relatie met de bank weer op de rails komt. Zijn ervaring begon eind jaren 80 toen het bedrijf van zijn vader in een crisis raakte, met als gevolg langdurige reddingspogingen en veel persoonlijk leed.

Grote bek

Banken zijn bij een crisis geneigd zich te verschuilen achter juridische procedures en met onvoldoende interesse voor het verhaal van de ondernemer hun zekerheden op te eisen. Ondernemers hebben de gewoonte zich zand in de ogen te laten strooien door accountants die een veel te optimistische begroting hebben opgesteld om daarna een gepeperde rekening te kunnen sturen. Helaas wordt de uitkomst van deza clash soms gedicteerd door banklieden met wat Terdu noemt: “Strak gekamde haren, moeilijke termen, maatpakken, dure auto’s en een grote bek.”

Eigen koers

Hoe begrijpelijk het het ook kan zijn om te verzinken in woede of slachtofferschap, dat brengt een oplossing natuurlijk niet dichterbij. Voor Terdu ligt die in een weloverwogen koers, die vrij is van de in het instinct bestaande neiging tot vlechten, vluchten of verstarren. Omdat je als ondernemer in een afhankelijkheidsrelatie met de bank zit, kun je je niet onttrekken aan de gestelde eisen. Wel kun je je eigen koers bewaken door open te staan voor nieuwe inzichten, te checken of die bij je passen en te laten zien wat je ermee doet.

Blijf jezelf

De meeste bezoekers van Verhuis je Geld zijn allang bezig afscheid te nemen van grote banken. Zij hebben in veel mindere mate een afhankelijkheidsrelatie dan ondernemers die zich in de tang voelen. Overeenkomst is het machtsverschil tussen bank en klant, in dat opzicht is de les van Terdu relevant:

  • blijf jezelf
  • kies voor acties die een gewenst resultaat dichterbij brengen (waak voor een terugval in vechten, vluchten of verstarren)
  • vertrouw erop dat dit lukt dankzij jouw inzet, ideeën en kwaliteiten. En dat geldt dan weer net zo goed voor de relatie met de bank als voor die met je baas, je partner, je kinderen, de groenteboer en wie je ook maar tegenkomt.

Omslag

De omslag van het boek is apart. Deze bevat geen beelden van een balans, ondernemer, bankgebouwen of -biljetten, maar een groot slagersmes met een enorme klodder bloed (omdat de auteur van dit blog een pacifist is, wordt de omslag niet geplaatst). De omslag is niet passend voor de titel omdat termen als slachting en marteling meestal niet terecht zijn, volgens Terdu.

OverlevingsinstinctMunten in strakke orde -uitsnede

Een verklaring voor de omslag zou kunnen zijn dat daarmee het overlevingsinstinct een impuls krijgt die aanzet tot kopen. Maar de moraal van het boek is dat het instinct niet in staat is tot verstandige beslissingen. En je moet er toch vanuit gaan dat Terdu zelf aankoop van zijn boek als een verstandige keuze beschouwt.

_

Bankripped – de slagers van de bank, door Theo Terdu € 14,95