Waarom zijn banken dicht op 1 mei?

Betalingen die de afgelopen dag zijn gedaan, worden pas morgen verwerkt. Van de meeste banken waren ook de kantoren gesloten. Waar is dat voor nodig?

Dame relaxt -uitsnede

Gemeentes stellen koopzondagen in, meubelboulevards maken furore tijdens feestdagen en de detailhandel verruimt onder druk van webwinkels de openingstijden. Banken doen daar niet aan mee. In het weekend staan de betalingen stil en ook op 1 mei geven ze hun personeel vrijaf met als verklaring “Het is een internationale feestdag.”

Wat moeten banken doen?

Is het redelijk dat banken sluiten op de Dag van de arbeid of zouden ze moeten meedoen aan de ratrace die zij hun klanten opleggen?

Boek over voorstelling De Verleiders

george-van-houts-uitsnede
Van wie is eigenlijk het geld op je betaalrekening? En wie beslist over de geldhoeveelheid? Het zijn vragen die toneelgroep De Verleiders tijdens voorstellingen van Door de Bank Genomen voorlegde aan het publiek. Dat vertoonde tekenen van verbazing bij de antwoorden, zo beschrijft acteur George van Houts in een boek dat onlangs uitkwam.

Redding van banken

Het boek begint met de geschiedenis van geld. Zo wordt beschreven hoe de koning van Engeland werd gered door banken die zijn oorlog konden financieren. Ze bedongen daarbij een machtspositie. Vandaag de dag is het omgekeerd: banken worden gered door de overheid. Al staat daar weinig tegenover en gebeurt het met geld dat ook weer van banken wordt geleend, tegen een commercieel tarief.

Geld is machtsmiddel

Vandaag de dag is schuld meer dan ooit een machtsmiddel. Burgers voelen zich gedwongen voor hun sociale status om bezittingen aan te schaffen en daarvoor leningen aan te gaan. Ze raken daarmee in een afhankelijke positie. Machthebbers hoeven geen geweld meer te gebruiken of ermee te dreigen, ze zijn door hun vordering onkwetsbaar geworden, in de ogen van ‘horigen’.

Geldschepping in publieke handen

dijsselbloem-2-uitsnedeMede onder invloed van de publieke opinie zijn kleine verbeteringen zichtbaar. Zo vergeleek een bankier De verleiders enkele jaren geleden met Jacobse en Van Es, twee karikaturale types van Van Kooten en De Bie. “Dat gebeurt nu niet meer”, zo verzekerde Van Houts de aanwezigen tijdens de presentatie van zijn boek. “Minister Dijsselbloem staat zelfs welwillend tegenover het idee om geldschepping in publieke handen te brengen. Al kan dat ook met de naderende verkiezingen te maken hebben.”

Macht en mysterie

Over politici bevat het boek een interessante uitspraak. “Ze zijn niet kwaadwillend. Het is erger: ze zijn onwetend.” Of kunnen ze de ernst van de praktijken die we als samenleving gaandeweg ontdekken moeilijk bevatten? Van de onvoorstelbaar brutale en kortzichtige machtswellust, zoals die blijkt uit de scène over Bijzonder beheer, waarover we op deze website al eerder berichtten. Tot en met de supergeheime BIS, Bank for International Settlements. Een instituut dat machtig en mysterieus is, TTIP in het kwadraat.

Ratio en emotie

Met dit boek levert Van Houts een zinvolle bijdrage aan de maatschappelijke discussie. Hij kraakt harde politieke en economische noten. Naast rationele informatie, komt ook de emotionele kant aan bod met beeldspraak, dialoog en oprechte verontwaardiging. Beide hersenhelften worden bediend, wat een voorwaarde is voor bewustwording en gedragsverandering. Als een onderwerp zo belangrijk is en de inhoud aansprekend en oprecht, dan is kritiek geven geen dankbare taak. Toch is dat de rol van een recensent, dus doe ik dat.

Geweld als uitlaatklep

In de eerste plaats stuit ik op de uitlating de kinkers uit de straten, terwijl enkele regels verder wordt gezegd dat er niet gepleit wordt voor geweld. Ik denk dat dreigen met geweld ook een vorm van geweld is. Natuurlijk kan geweld een uitlaatklep zijn voor de brede woede in de samenleving, het is ook begrijpelijk en authentiek.

Sympathie van het publiek

Tegelijk is geweld vooral een uiting van machteloosheid en daarmee maak je niet bepaald indruk op degenen die aan het roer staan. Daarnaast verlies je de sympathie van de twijfelaars in het publiek en je geeft de machthebbers een reden om te zeggen dat je door emoties wordt gedreven, dat je onredelijk bent. Bovendien geef je ze aanleiding om hard in te grijpen.

Geld en lobby

Daarnaast lijkt het erop dat de auteur heil ziet in beleid, in maatregelen die tot verbetering leiden. Maar er zijn nog veel meer sectoren waar met geld en lobby de politieke besluitvorming onevenredig zwaar onder druk wordt gezet. In de landbouw- en voedselindustrie worden stoffen gebruik die giftig en verslavend zijn, zoals suiker. De farmaceutische sector is doordrenkt van corruptie. Het onderwijs, waar een wereld te winnen is, loopt vast op een verstikkende cultuur. De bestrijding van criminaliteit is door de sterke hiërarchie verworden tot een blundermachine. De traditionele nieuwsmedia verliezen geloofwaardigheid, maar blijven vasthouden aan oude trucjes. En er zijn nog meer voorbeelden.

Uitroeien

De crisis speelt zich af op een dieper niveau en de gevolgen zijn breder dan de financiële wereld. Overal zijn dezelfde motieven en gedragingen te zien: ethische afwegingen en gezamenlijke belangen worden opzij gezet door een kleine elite die gefixeerd is op geld.  En passant zijn ze bezig met de systematische vernietiging van plantensoorten, diersoorten en hun leefgebieden. Omdat ze met dat geld op den duur geen drinkbaar water en geen schone lucht kunnen kopen, zijn ze dus bezig ook zichzelf uit te roeien. Hun kinderen zullen het evenmin overleven.

Ecologisch, sociaal en economisch

De oplossing ligt niet in een procentje zus, een verbod hier en een verplichting daar. Het gaat om fundamentele herbezinning op de rol die we als mensheid spelen in de leefomgeving: ecologisch, sociaal en economisch. Inzichten om onze instincten de goede kant op te sturen zijn te vinden bij etholoog Frans de Waal en de onlangs overleden hoogleraar bedrijfskunde Mauk Mulder. Zie ook een eerder bericht op deze website naar aanleiding van een artikel in De Correspondent en een blog van Ad Broere.

Bestelgegevensomslag-boek

Het boek Door de Bank Genomen is uitgekomen bij Uitgeverij Q en onder meer te bestellen bij Managementboek. Daarnaast is de toneelvoorstelling ook verfilmd. De volgende voorstelling van De Verleiders loopt vanaf begin oktober en heet Slikken en stikken.

Financiële sector kan draai niet maken

S-bocht borden -uistnedeVerzekeraars en banken erkennen dat ze kansen missen om hun voortbestaan veilig te stellen. Dat komt naar voren uit studies die adviesbureaus KPMG en PWC onafhankelijk van elkaar hebben gedaan. De helft van de financiële instellingen denkt de komende jaren omzet te verliezen aan ict-bedrijven die financiële diensten leveren (fintech). 

Transformatie

Een artikel op de website amWeb geeft een citaat uit het rapport van KPMG dat zegt: “Als er zo veel energie wordt gestoken in transformatie, waarom is er dan zo weinig veranderd?”, Volgens het adviesbureau is meer nodig dan alleen de  wil te veranderen, om te zorgen dat de verandering daadwerkelijk plaatsvindt.

Uitdagingen

Verzekeraars zijn zich bewust van de uitdagingen waar zij voor staan, meent KPMG. “Maar veel van hen zeggen dat ze het moeilijk vinden om werkelijk waarde te halen uit veranderingsinitiatieven en dat ze onvoldoende capaciteiten hebben om verandering binnen de organisatie echt op grote schaal teweeg te brengen.”

Minder tijd

Nieuwe toetreders en bedrijven van buiten de eigen branche, zoals fintech, worden gezien als bedreiging en tevens als inspiratiebron voor verandering. Dat laatste kan bijdragen aan een oplossing. Een andere benadering is nodig: “Denken als een verzekeraar gaat niet leiden tot transformatie.” Organisaties in de sector moeten volgens KPMG verder vooruitkijken (vijf tot tien jaar in plaats van drie jaar) en tegelijk voor het doorvoeren van veranderingen minder tijd nemen.

Hart ballon -uitnsede

Klantbehoefte
Ook het PWC-rapport ziet in de sector angst voor fintech. Dergelijke bedrijven zijn volgens de 544 ondervraagden heel goed in het inspelen op de klantbehoefte.

Fair4 all: eerlijke economie voor sociale cohesie

Fair4all logo uitsnede -2Een eerlijk alternatief neerzetten voor het economische systeem. Dat wil Fair4all. De organisatie beschouwt een eerlijke economie met sociale cohesie als ‘een feest’.

“Ik heb geleerd geld te tellen, maar niet wat geld is.” Zo vertelt financieel innovator Tony Greenham in een van video’s op de website van Fair4 all. “Laten we geld beschouwen als een manier om waarde uit te wisselen. Dat is dus wat anders dan vermogen dat je in een bankkluis kunt opslaan, dat laatste werkt blokkerend op de enorme creativiteit van mensen.”

Oorzaak in systeem

Het huidige financiële systeem is volgens Greenham gericht op winst op de korte termijn, niet op sociale en ecologische behoeftes. “Ook worden overschotten en tekorten niet gestabiliseerd, maar juist versterkt. De oorzaak hiervan ligt niet bij individuele bankiers, maar bij het systeem. Kunnen we van de overheid verwachten dat dit wordt aangepast, nu het vertrouwen in de overheid niet groter is dan in banken?”

Creatief

Wanneer we geld behandelen als een vorm van vertrouwen in de sociale relatie tussen mensen, kan de mensheid nieuwe wegen zoeken om de economie vorm te geven, zo stelt hij. “Dat dit heel goed denkbaar is bewijst de geschiedenis. In de jaren na de crisis van 1929 waren er in de VS honderden steden die hun eigen geld hadden uitgebracht. En in 1915 wist de overheid op Guernsey de economie op gang te brengen door een investering die  vertrouwen gaf in de gemeenschap. Zolang dat gebeurt en we gebruiken onze creativiteit, zullen we nooit zonder geld komen te zitten.”

Bankrekening voor deelnemers

Wie deelnemer wordt van Fair4All krijgt een ‘gebruiksrekening’ en een rentevrije ‘spaar- & leenrekening’ in Fairs. De eerste heeft kenmerken van een LETS-systeem, de laatste is gebaseerd op het systeem van de Zweedse coöperatieve rentevrije JAK Bank.

Fair4all TEDx talk TonyGreenham

Klik op de foto voor de TEDx-talk van Tony Greenham over creativiteit en sociale cohesie.