Intensieve regulering is de sleutel tot een beter functionerend financieel systeem. Dat zegt het Roosevelt Institute, een Amerikaanse denktank die zeggenschap en welvaart evenwichtig wil verdelen.

Verkiezingen

Misschien bevat het weinig nieuws voor wie de discussie over dit onderwerp kritisch volgt, anderzijds is het waardevol dat twee wetenschappers van een gerenommeerd instituut deze uitspraken doen. Mede in het licht van de naderende presidentsverkiezingen.

Verstandige keuzes

Volgens het rapport Overcharged van het instituut zijn dit de essentiële kenmerken van een goed financieel systeem:

• geld geleiden naar de meest verantwoorde investeringen
• stimuleren dat individuen verstandige keuzes maken rond uitgaven voor onderwijs en pensioen
• verzekeringen aanbieden die reële risico’s beperken
• zorgen dat er in de samenleving voldoende liquide geld beschikbaar is
• zorgen voor een goed functionerend betaalsysteem
• permanent innoveren van de genoemde punten zodat het systeem steeds efficiënter en effectiever werkt.

Verdeling van rente en winst

Volgens het rapport heeft het financiële systeem in de Verenigde Staten na decennia van deregulering een speculatief karakter gekregen en functioneert het niet meer adequaat. Dit komt door een ongelijke verdeling van rente en winst en het afwentelen van risico’s op de gemeenschap, waar winsten ten goede komen van een kleine elite.

Maatregelen

De meest noodzakelijke maatregelen zijn:

• beperken van omgang, complexiteit en onderlinge afhankelijkheid van financiële instellingen
• beperking van beloning voor winst op korte termijn
• aanpak van belangenverstrengeling
• stimuleren van sociaal waardevolle investeringen ten koste van bestedingen die riskant zijn of waarvan het verlies op de samenleving wordt afgewenteld.

Kortom: beter toezicht met niet alleen professionele en publicitaire consequenties, maar misschien ook strafrechtelijke.

Dinsdag werd bekend dat er een regeling komt voor gedupeerden van rentederivaten (swaps). Deze ingewikkelde en riskante financiële producten brachten niet alleen grote instellingen als Vestia aan de rand van de afgrond, maar ook kleine ondernemers. Als eerste verklaarden ABN Amro, ING, Van Lanschot en SNS in te stemmen in met een compensatieregeling.

Sarcasme

Omdat Rabobank de grootste boosdoener was, werd gespeculeerd waarom deze bank niet meedeed. Met sarcasme werd verwezen naar de leus Een aandeel in elkaar omdat deze bij het afsluiten van derivaten niet bepaald werd waargemaakt. Donderdag besloot ook Rabobank te participeren in de regeling.

Meer verkocht dan toegegeven

Afzien daarvan had volgens FTM kunnen uitlopen op ruzie met minister Dijsselbloem en een stortvloed aan juridische procedures. Belangenorganisatie stichting Renteswapclaim stelt bij NU.nl dat Rabobank veel meer derivaten heeft verkocht dan ze willen toegeven en dat daarom het budget te klein is.

Goede voorlichting

De regeling is een koerswijziging. Precies twee jaar geleden beweerden de banken nog in de Volkskrant: “De renteswap is een normaal product met normale marges. Klanten zijn goed voorgelicht.”

Op eigen benen staan

In de voorstelling Door de bank genomen van toneelgroep De Verleiders komt ook een scène voor over derivaten, waarin een ondernemer aan tafel zit met de afdeling Bijzonder beheer. Terwijl de ondernemer denkt een goedlopend bedrijf te hebben, krijgt hij te horen dat de bank hem wil helpen ‘weer op eigen benen te staan’.

Hebt u nog vragen?

Plotseling blijkt dat zijn volledige kredietruimte is opgebruikt door eigenmachtige stappen van de bank. “Dit is geheel in overeenstemming met onze voorwaarden, bovendien eisen wij dat u het volledige bedrag binnen twee maanden afbetaalt. Helaas staat uw renteswap onder water. Vanwege de hoge schulden zijn wij tot executie van uw pand overgegaan. Hebt u nog vragen?”

Als bankrekeninghouders in de EU hun rekeningnummer kunnen meenemen bij de overstap naar een andere bank, houden ze daar miljarden aan over. Binnen Nederland gaat het in totaal om een directe opbrengst van vele honderden miljoenen. Deze bedragen gelden op een termijn van tien jaar.

Gedoe

De cijfers staan in het rapport  ‘Portabiliteit van betaalrekeningnummers’ dat is uitgebracht door de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Volgens een persbericht bepleit de toezichthouder dat de EU nummerbehoud mogelijk maakt. “Dit houdt banken scherp en er ontstaat meer concurrentie. (…) Behoud van het rekeningnummer beperkt de hoeveelheid ‘gedoe’ aanzienlijk.”

Besparing van 20 procent

Verwacht wordt dat consumenten jaarlijks 20 procent op de uitgaven voor betalingsverkeer kunnen besparen. Binnen de EU gaat het dan op een termijn van tien jaar over een kleine miljard euro. Tweehonderd miljoen meer wordt door consumenten bespaard omdat het overstapproces eenvoudiger wordt. Dat er minder fouten worden gemaakt na een overstap scheelt 156 miljoen en het uitblijven van portokosten om de overstap kenbaar te maken aan leveranciers 92 miljoen.

Directe en indirecte baten

Binnen Nederland gaat het over tien jaar om een bedrag van in totaal tussen de 388 en 466 miljoen aan directe baten. Daarnaast worden ook indirecte baten genoemd: door toegenomen concurrentie moeten banken efficiënter opereren en hun tarieven verlagen, wat minstens een half miljard oplevert.

IBAN ter discussie

Het rapport bevat verschillende alternatieven voor het realiseren van nummerbehoud, al dan niet op basis van IBAN. Op 2 februari berichtte Verhuis je Geld dat het voortbestaan van IBAN ter discussie staat. Het ACM-rapport zit diep verstopt achter deze link.

Wederom komen Triodos Bank en ASN Bank het beste uit de bus bij de Eerlijke Bankwijzer. Triodos scoort twee keer een 10 en ASN drie keer. Inmiddels komen van diverse kanten reacties op het rapport binnen, ook vanuit de bankwereld.

Beloven en doen

De Eerlijke Bankwijzer beoordeelt het beleid van tien Nederlandse banken op zeven factoren: arbeidsrecht, bonussen, klimaatverandering, belasting en corruptie, industrie, gezondheid en natuur. De organisatie zelf concludeert dat grote banken “veel beloven en weinig doen“.

Zwaar onvoldoende

Amnesty International behoort samen met Oxfam Novib, FNV, Milieudefensie, Pax en de Dierenbescherming tot de oprichters van de Bankwijzer. De mensenrechtenorganisatie concludeert uit het rapport dat Nederlandse banken meedoen aan schendingen van arbeidsrechten. “Sommige banken krijgen een mager zesje. Aegon en Delta Lloyd  (verzekeraars die ook een bank hebben) scoren zelfs zwaar onvoldoende.”

Investering in kolen
In een verklaring zegt Regiobank trots te zijn op de eigen scores. ING zegt voldoende te scoren en belooft de aanbevelingen in het rapport serieus te bekijken. Wellicht is ING vergeten hoe er wordt gekeken naar de investering die de bank, samen met Rabobank, doet in kolen. Verhuis je Geld berichtte hierover op 27 november.

VjG-kort: Krijgen gedupeerden DSB allemaal hun geld?

Ex-topman Dirk Scheringa gaat met zijn CS Factoring naar de beurs. Factoring is het afkopen van debiteurenschulden voor provisie.

Nuance

Gezien het verleden van Scheringa is dit voor het imago van de financiële sector wellicht geen goed nieuws. Tegelijk is er een nuance. De curatoren streven ernaar dat alle particuliere gedupeerden hun geld terug krijgen, zo meldt website Z24. Daarbij gaat het om 8.000 DSB-klanten die meer dan 100.000 euro op hun rekening hadden staan toen de bank omviel. Zij konden dus niet volledig profiteren van het depositogarantstelsel. Daarnaast zijn  er nog 500 leveranciers met een openstaande rekening en 22.000 polisklanten die veel te veel provisie hadden betaald.

Aanspraken

In totaal heeft DSB een kleine 4 miljard aan schulden niet afbetaald. Daar staat tegenover dat er nog een vergelijkbaar bedrag aan vorderingen uitstaat in de vorm van af te betalen leningen. Volgens een aanbod van de curatoren kunnen gedupeerden van het faillissement hun volledige vordering uitgekeerd krijgen, als wordt afgezien van rente en andere aanspraken.

Bij een rechtszaak betalen beide partijen hun eigen advocaat. Behalve een bank: als die een rechtszaak wint brengen ze sinds 2009 de eigen advocaatkosten in rekening bij de verliezende partij. Dat blijkt uit onderzoek van de Universiteit Leiden in opdracht van Follow the Money.

Redelijk

In artikel 28 lid 2 van de de bankvoorwaarden staat: Alle overige bijzondere kosten van de bank voortvloeiend uit de relatie met de cliënt komen voor rekening van de cliënt voor zover dit redelijk is. Deze voorwaarden zijn van toepassing voor alle leden de Nederlandse Vereniging van Banken, behalve Knab. Zo stelt Jan-Hein Strop in een artikel op de website van Follow the Money (het artikel is toegankelijk voor € 0,29).

Financieel risico

“Hier geeft de bank zichzelf een vrijbrief om de eigen advocaatkosten op haar klanten te verhalen, als die een procedure verliezen”, zegt Strop.  “Zoals bekend zijn die advocaatkosten meestal niet mals. (…) Procederen is al peperduur vanwege de griffiekosten en hoge kosten van rechtsbijstand, maar zo dreigt de rekening nog eens tienduizenden euro’s hoger uit te pakken — een financieel risico dat weinigen zich kunnen permitteren.”

Opvallend

Volgens de onderzoekers zijn drie punten opvallend bij de toepassing van deze regel door banken:

1. banken boeken zonder aankondiging het bedrag af van de rekening van een klant waarmee een juridische procedure heeft gelopen. Er vindt geen overleg plaats over de hoogte of het tijdstip van de boeking
2. er is praktisch geen kans om stappen die de bank hierbij zet aan te vechten
3. als de klant de procedure wint, krijgt deze de eigen advocaatkosten niet vergoed van de bank.

Evenwicht

Momenteel onderhandelen juristen van banken met vertegenwoordigers van het mkb en de Consumentenbond in de Coördinatiegroep Zelfreguleringsoverleg van de SER. Officieel streeft de Coördinatiegroep naar voorwaarden ‘waarin op evenwichtige wijze met de belangen van de betrokken ondernemers en de consumenten rekening wordt gehouden’. Dat lijkt niet te zijn gelukt in 2009 toen de  formulering in het voordeel van de banken werd aangepast.

Het principe ‘de klant centraal’, dat toen al werd verkondigd, lijkt nog niet geheel geconcretiseerd.

Rabobank gaat een vorm van crowdfunding aanbieden die volgens bestuurslid Rien Nagel past bij de identiteit van de bank. Columnist Michiel Werkman van Follow The Money bestrijdt dat. Als zijn stelling klopt maken waarden en principes opnieuw plaats voor winstbejag en concurrentieverhoudingen.

Nieuwe paden

In De Telegraaf zegt Nagel dat de bank vroeger bemiddelde tussen boeren die te veel en boeren die te weinig geld hadden en dat dit beginsel nog steeds geldt. Werkman waardeert dat Rabobank experimenteert met cofinanciering door particulieren. “Het hoort erbij dat zij daarvoor nieuwe paden (…) begaanbaar maken. Alhoewel er nog een heel lange weg is te gaan voordat er niet alleen sprake is van samen financieren, maar vooral óók van samen delen in het rendement én in het delen van de zekerheden.”

Rekeninghouders bij ING die gemachtigd zijn voor een andere rekening zien sinds enkele weken het saldo van die rekening. Velen van hen zijn ontstemd, zo blijkt uit discussies in de community van de bank. “Onze dochter kan nu ons saldo zien en ons uitgavenpatroon. Dat willen we niet!”

‘Wens van klanten’

De wijziging hangt samen met een aantal veranderingen in de betaalrekening van ING, waarover we begin april berichtten. Volgens ING worden de machtiging voor de betaalrekening en die voor internetbankieren samengevoegd ‘om te voldoen aan de wens van klanten’. Wie belt met ING krijgt te horen dat dit al in januari per brief is meegedeeld.

Twijfel

Renée van Aller, abonnee van Verhuis je geld, betwijfelt dat. “Als ik een brief had gehad waar dat in stond, had ik toen al aan de bel getrokken. Ik ben gemachtigd op de rekening van een vriend voor het geval hij tijdelijk buiten staat is om zijn zaken te doen. Hij is op mijn rekening gemachtigd voor dezelfde reden. Maar wij willen niet weten wat de ander op zijn rekening heeft of daarin kunnen kijken voordat het zover is.”

Niet geraadpleegd

“Wij zijn als klanten niet over deze eenzijdige verandering geraadpleegd”, vervolgt Van Aller. “Banken leggen veranderingen nooit uit, net als bij de voorgenomen verkoop van klantengegevens door ING. Ik ben deze week nog op het kantoor aan de Bos en Lommerweg in Amsterdam geweest om uitleg te vragen. De locatiemanager zei dat hij mij kende en dat ik altijd wat te zeuren had. Blijkbaar wist hij nog dat ik me indertijd ook over de verkoop van klantgegevens kritisch had uitgelaten.”

Ideeën

Op de online community van de bank is het druk. Op vraag waarom klanten niet zelf mogen kiezen of ze inzage krijgen, volgt als reactie “Indien je als gemachtigde geen inzage wilt hebben (…), is het intrekken van de machtiging op dit moment helaas de enige optie. (…) Ideeën van klanten zijn we momenteel aan het verzamelen op ons Ideeënplatform in de Community. Je mag je voorstel tot het inbouwen van een keuzemogelijkheid ook daar plaatsen.”

Geen toestemming

Renée van Aller: “Banken leggen veranderingen nooit uit.”

Dit maakt geen eind aan de opschudding. Er is weer een nieuwe klant die verontwaardigd is: “Ik heb ING geen toestemming gegeven om de door mij afgegeven machtiging uit te breiden. U kunt en mag dit niet zomaar doen. Indien ING hierin volhardt dan zal ik de ombudsman of mijn rechtsbijstandverzekering in moeten schakelen.”